<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><!DOCTYPE article  PUBLIC "-//NLM//DTD Journal Publishing DTD v3.0 20080202//EN" "http://dtd.nlm.nih.gov/publishing/3.0/journalpublishing3.dtd"><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" dtd-version="3.0" xml:lang="en" article-type="research article"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">OJSS</journal-id><journal-title-group><journal-title>Open Journal of Soil Science</journal-title></journal-title-group><issn pub-type="epub">2162-5360</issn><publisher><publisher-name>Scientific Research Publishing</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.4236/ojss.2019.912017</article-id><article-id pub-id-type="publisher-id">OJSS-97570</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Articles</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="Discipline-v2"><subject>Earth&amp;Environmental Sciences</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>
 
 
  Variation of Soils Erodibility in Mbe Agropastoral Area in Relation with Land Utilization, Central Cameroon
 
</article-title></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Boukar</surname><given-names>Atougour</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff1"><sup>1</sup></xref><xref ref-type="corresp" rid="cor1"><sup>*</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Simon</surname><given-names>Djakba Basga</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff2"><sup>2</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Elisabeth</surname><given-names>Yaboki</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff3"><sup>3</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Jean</surname><given-names>Pierre Temga</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff4"><sup>4</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Jean</surname><given-names>Pierre Nguetnkam</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff1"><sup>1</sup></xref></contrib></contrib-group><aff id="aff4"><addr-line>Department of Earth Sciences, Faculty of Science, University of Yaoundé I, Yaoundé, Cameroon</addr-line></aff><aff id="aff1"><addr-line>Department of Earth Sciences, Faculty of Science, University of Ngaoundéré, Ngaoundéré, Cameroon</addr-line></aff><aff id="aff2"><addr-line>Institute of Agricultural Research for Development (IRAD), Garoua, Cameroon</addr-line></aff><aff id="aff3"><addr-line>Institute of Agricultural Research for Development (IRAD), Ngaounderé, Cameroon</addr-line></aff><pub-date pub-type="epub"><day>16</day><month>12</month><year>2019</year></pub-date><volume>09</volume><issue>12</issue><fpage>269</fpage><lpage>283</lpage><history><date date-type="received"><day>9,</day>	<month>October</month>	<year>2019</year></date><date date-type="rev-recd"><day>28,</day>	<month>December</month>	<year>2019</year>	</date><date date-type="accepted"><day>31,</day>	<month>December</month>	<year>2019</year></date></history><permissions><copyright-statement>&#169; Copyright  2014 by authors and Scientific Research Publishing Inc. </copyright-statement><copyright-year>2014</copyright-year><license><license-p>This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</license-p></license></permissions><abstract><p><html>
 <head></head>
 
  The study of the soils from Mb&#233; and Wack is carried out in the framework of the knowledge of soils from the Adamawa Region of Cameroon and their erodibility was investigated using erodibility indices obtained through physico-chemical data. Eleven topsoils (0 - 20 cm) samples were collected on different land use and their susceptibility to erosion was assessed. The water dispersible clay (34.92 - 121.75 g
  &amp;bull;kg
  <sup>&amp;minus;1</sup>), the clay dispersion ratio (0.45 - 0.84) and the dispersion ratio (0.75 - 0.89) were high in the studied soils while the clay aggregation (13.16 - 42.27g
  &amp;bull;kg<sup>&amp;minus;1</sup>) and the clay flocculation index (0.16 - 0.55) were low to moderate indicating their high erodibility. The soils under natural vegetation, more clayey, displayed the highest amount of water dispersible clay while cropped soils recorded the smaller ones. Globally, in cropped soils, those under cereals displayed the highest clay dispersion indices than those under tubers. This suggests that tubers cropping practices in studied soils enhance their erodibility. Statistical analyses revealed that amorphous Al and Fe are elements which limit soils erodibility while K
  <sup>+</sup> and 
  <img src="Edit_2075a2bf-b9b5-4364-be9b-c978a9fc3ed7.bmp" alt="" />
   promote soils particles dispersion. Sustainable management of these soils will consist on limiting runoff through agricultural practices such as direct seedling and orienting tillage perpendicularly to slope gradient.
 
</html></p></abstract><kwd-group><kwd>Mb&#233;</kwd><kwd> Wack</kwd><kwd> Erodibility</kwd><kwd> Soil Properties</kwd><kwd> Land Use</kwd></kwd-group></article-meta></front><body><sec id="s1"><title>1. Introduction</title><p>In the tropics, soil organic matter of major upland soils is low while many of such soils are predominated by coarse materials. They are highly susceptible to erosion caused by the highly erosive rainfall [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref1">1</xref>]. Erosion influences negatively the soils and the environment; it involves reduction of soils fertility (lowering of nutrients and organic matter) and soil structure degradation (compaction, structure modifications, crusting) [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref2">2</xref>]. It is observed that the soil was highly vulnerable to degradation irrespective of fallow management, cropping intensities or slope gradient and this would be worsened by highly erosive rainfall events. Moreover, inappropriate cultural practices are mainly the principal cause of soils degradation [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref2">2</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref3">3</xref>].</p><p>Traditional agricultural systems, characterised by fallow for a short period do not assure sustainable management of natural resources and induce to a spiral of environment degradation [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref4">4</xref>]. Mb&#233; and Wack, important agropastoral zones in North Cameroon (transition between soudanoguinean and soudanosahelian agroecological areas), are characterised by an expansion of shifting and burning agriculture, fallowing (after maximum three years for tubers and five years for cereals) and ridging. According to the Ministry of environment report [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref5">5</xref>], an introduction of cotton plants in the region, intensification of agropastoral activities, deforestation and the late burning lands require looking out of degradation process in this landscape.</p><p>Annual reports of the ministry of agriculture at Mb&#233; show that from 2002 to 2010, while cultivated surface (S) increased about 42.54% (from 177.5 ha to 253 ha); annual production (P) also increased about 34.27% (581.07 to 780.2 tonnes) and annual ratio production per cultivated surface (P/S) decreased from 3.3 to 3.1; whether average yield or output decrease for 0.2. However, land overexploited by farming and breeding involves degradation of natural resources compromising productivity. It is noted that there are relationships between yielding, soil physicochemical properties and clay dispersion [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref2">2</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref3">3</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref6">6</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref7">7</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref8">8</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref9">9</xref>]. Hence, the knowledge of soil resource susceptibility to erosion is prior to a sustainable utilisation. The objective of this study is to determine the impact of soil utilization to soil erodibility in agricultural zone from Adamawa, Cameroon. It consists to: 1) assess the erodibility of the soils from Mbe and Wack and 2) determine the influence of agricultural practices on their erodibility.</p></sec><sec id="s2"><title>2. Materials and Methods</title><sec id="s2_1"><title>2.1. Study Area and Sampling Techniques</title><p>The study was conducted in Mbe subdivision mainly at Wack village and Mbe during dry season (<xref ref-type="fig" rid="fig1">Figure 1</xref>). The soudanoguinean climate with dry season from November to March and wet season from April to October prevails in the study area. The mean annual rainfall is 1500 - 2000 mm in this transition zone between the subhumid and dry climates. The mean annual temperature is 22˚C. However, the minimum temperature is between 10˚C - 19˚C and it occurs during December and January. Then a maximum temperature is between 27˚C - 34˚C in March.</p><p>Wack and Mb&#233; repose respectively on granites of Precambrian and gneiss from upper Cretaceous and Tertiary formations. The soils are classified as oxisols and ultisols [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref10">10</xref>]. These soils were mainly sandy and display a low exchangeable cations and exchangeable cations capacity (CEC). Wack and Mb&#233; are located in the North of the Adamawa plateau with 1200 m altitude [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref11">11</xref>]. Most of the lands are between 500 m and 1100 m above the sea level (<xref ref-type="fig" rid="fig1">Figure 1</xref>). A positive correlation between relief and soil erosion by water in the zone is widely observed [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref12">12</xref>].</p><p>Soils samples were collected from topsoil (0 - 25 cm depth). Five soil samples were collected in Mb&#233; on a gentle slope and six samples were collected in two toposequences with three samples each one in Wack (<xref ref-type="fig" rid="fig1">Figure 1</xref>). In each series, samples were collected according to land uses and position on the slope (<xref ref-type="table" rid="table1">Table 1</xref>).</p></sec><sec id="s2_2"><title>2.2. Laboratory Methods</title><p>The sampled soils which were air-dried and sieved to pass through a 2 mm were analysed at the Institute of Science of the University of Leibniz, Hanover in Germany.</p><p>Particle size distribution was determined by the pipette method after dispersion with Na-hexametaphosphate and organic matter destruction by hydrogen peroxide and deferritisation with hydrochloric acid followed by 16 h of mechanical agitation using an end-over-end shaker. Soil pH water was measured</p><table-wrap id="table1" ><label><xref ref-type="table" rid="table1">Table 1</xref></label><caption><title> Land use with agricultural practices in sampling sites</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" >Sites</th><th align="center" valign="middle" >Sample code</th><th align="center" valign="middle" >Location</th><th align="center" valign="middle" >Land use</th><th align="center" valign="middle" >Agricultural practices</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle"  rowspan="5"  >Mb&#233;</td><td align="center" valign="middle" >MNV</td><td align="center" valign="middle" >Top</td><td align="center" valign="middle" >Natural Vegetation</td><td align="center" valign="middle" >Native vegetation, zero tillage, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Fallow</td><td align="center" valign="middle" >Zero tillage, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Yam culture</td><td align="center" valign="middle" >Tractor ploughing, ridge, fertilizer inputs, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCC</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Cassava culture</td><td align="center" valign="middle" >Manual tillage, fertilizers use, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCM</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >Culture of Maize</td><td align="center" valign="middle" >Manual tillage, fertilizers use, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle"  rowspan="3"  >Wack (Slope 1)</td><td align="center" valign="middle" >WCM</td><td align="center" valign="middle" >Top</td><td align="center" valign="middle" >Culture of Maize</td><td align="center" valign="middle" >Manual tillage, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Culture of Yam</td><td align="center" valign="middle" >Manual tillage, ridge, fertilizer inputs, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WNV</td><td align="center" valign="middle" >Foot slope</td><td align="center" valign="middle" >Natural Vegetation</td><td align="center" valign="middle" >Native vegetation, zero tillage, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle"  rowspan="3"  >Wack (Slope 2)</td><td align="center" valign="middle" >WCC</td><td align="center" valign="middle" >Top</td><td align="center" valign="middle" >Culture of Cassava</td><td align="center" valign="middle" >Manual tillage, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Fallow</td><td align="center" valign="middle" >Zero tillage, bushfires</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCS</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >Sorghum culture</td><td align="center" valign="middle" >Manual tillage, bushfires</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>with a pH meter equipped with a glass electrode in 2/5 soil-water suspensions. The pHCaCl<sub>2</sub> was determined in 2/5 soil-water suspensions + CaCl<sub>2</sub>. Organic carbon (OC), nitrogen (N) and sulphur (S) were determined by CHNS-O method (Vario EL III). The percentage of organic matter (OM) was calculated by multiplying the OC value by 1.724 and to determine the rate of OM degradation, OC/N was calculated by dividing OC by N contents. Exchangeable cations (Na<sup>+</sup>, K<sup>+</sup>, Mg<sup>2+</sup>, Ca<sup>2+</sup>, Al<sup>3+</sup>) were determined by extraction with silver thiourea and cation exchange capacity (CEC) was measured at soil pH by performing the Na-thiourea method. The percentage of base saturation was calculated as (TEB/CEC)*100. Amorphous and crystalline Fe and Al in the soil were extracted using ammonium oxalate and citrate-bicarbonate-dithionate (CBD). Soluble cations and anions were extracted with deionised water (1:10) and detected by Inductively Coupled Plasma (ICP-AES) and anions chromatography (DIONEX ICS-90).</p></sec><sec id="s2_3"><title>2.3. Data Analyses</title><p>The water dispersible particles were determined followed the same method as particles size distribution described above except that no chemical dispersant was used and without organic matter destruction. The erodibility indices are calculated as follow [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref13">13</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref14">14</xref>]:</p><p>Clay aggregation: C A = T C ( g ⋅ kg − 1 ) − W D C ( g ⋅ kg − 1 ) (1)</p><p>Clay floculation index: C F I = T C ( g ⋅ kg − 1 ) − W D C ( g ⋅ kg − 1 ) T C ( g ⋅ kg − 1 ) (2)</p><p>Clay dispersion ratio: C D R = W D C ( g ⋅ kg − 1 ) T C ( g ⋅ kg − 1 ) (3) [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref15">15</xref>]</p><p>Dispersion ratio: D R = W D C ( g ⋅ kg − 1 ) + W D S ( g ⋅ kg − 1 ) T C ( g ⋅ kg − 1 ) + T S ( g ⋅ kg − 1 ) (4) [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref16">16</xref>]</p><p>Exchangeable sodium percentage: E S P = exchangeable Na + ∗ 100 C E C (5) [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref17">17</xref>]</p><p>Exchangeable sodium ratio E S R = exchangeable Na + exchangeable Ca + + Mg + + K + (6)</p><p>Total clay (TC) and total silt (TS) are clay fraction and silt fraction obtained by chemical dispersion. WDC is water dispersible clay and WDS is water dispersible silt.</p><p>The obtained data were been subjected statistically to simple correlation and regression analysis to determine the extent of relationships between soils parameters and their contribution to clay dispersion.</p></sec></sec><sec id="s3"><title>3. Results and Discussion</title><sec id="s3_1"><title>3.1. Variation of Soil Properties According Land Use</title><p>Specific properties of the soils and their classification are shown in <xref ref-type="table" rid="table2">Table 2</xref> and <xref ref-type="table" rid="table3">Table 3</xref>.</p><p>The total clay (TC) varies from 6.54% (MCY) to 15.03% (MNV). The soils from Mb&#233; and Wack are sandy loam (SL) (<xref ref-type="table" rid="table2">Table 2</xref>). The soil under native vegetation (MNV) was most clayey; displayed the highest pH (pH water = 6.68, pH CaCl<sub>2</sub> = 5.70), organic components and amorphous and crystalline elements (<xref ref-type="table" rid="table3">Table 3</xref>). As in Mb&#233;, the soil on natural vegetation (WNV) from Wack, located at upslope presents the highest Fe content while the soil from the footslope (WCS) is the most clayey (14.74% of clay) with higher organic matter content (1.88%) and the highest Al content. However, the studied soils under yams (MCY, WCY) and cassava (MCC, WCC) both at Mb&#233; and Wack are the sandiest, more acidic, poorest in organic components (<xref ref-type="table" rid="table2">Table 2</xref>), Fe and Al (<xref ref-type="table" rid="table3">Table 3</xref>).</p><p>The studied soils have low content in exchangeable cations Ca<sup>2+</sup> (9.214 - 53.473 mmolc∙kg<sup>−1</sup>), Mg<sup>2+</sup> (2.949 - 20.422 mmolc∙kg<sup>−1</sup>), K<sup>+</sup> (0.813 - 5.677 mmolc∙kg<sup>−1</sup>), Na<sup>+</sup> (0.065 - 0.457 mmolc∙kg<sup>−1</sup>), Al<sup>3+</sup> (0 - 1.201 mmolc∙kg<sup>−1</sup>), CEC (22.3 - 118.57 mmolc∙kg<sup>−1</sup>) and TEB/CEC (0.592 - 0.7753) which vary in conformity with texture (SL) and pH (<xref ref-type="table" rid="table4">Table 4</xref>). The most clayey soils (MNV, WCM, and WCS), less acidic, richer in N and OM, have the highest exchangeable cations concentration and poorest in Al<sup>3+</sup> (responsible for exchange acidity) than the sandiest soils (MCY, MCC, WCY, and WCC) which are the more acidic, more rich in Al<sup>3+</sup> and poorest in the exchangeable cations (<xref ref-type="table" rid="table4">Table 4</xref>).</p><p>The soils soluble ions concentration are less than 1 mmolc∙kg<sup>−1</sup> (0 - 0.6 mmolc∙kg<sup>−1</sup>) except K<sup>+</sup> (0.27 - 2.54 mmolc∙kg<sup>−1</sup>) and Ca<sup>2+</sup> (0.47 - 1.58 mmolc∙kg<sup>−1</sup>) (<xref ref-type="table" rid="table5">Table 5</xref>). They also vary in accordance with textural class and land use (cereals, tubers). Their variation and those of electric conductivity (6.9 - 24.7 &#181;S∙cm<sup>−1</sup>) and exchangeable cations were similar. MNV recorded the highest values of</p><table-wrap id="table2" ><label><xref ref-type="table" rid="table2">Table 2</xref></label><caption><title> Main physical characteristics, organic elements and sulphur</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" >Sample</th><th align="center" valign="middle" >Location</th><th align="center" valign="middle" >TC</th><th align="center" valign="middle" >TS</th><th align="center" valign="middle" >TSa</th><th align="center" valign="middle" >Texture</th><th align="center" valign="middle" >pH H<sub>2</sub>O</th><th align="center" valign="middle" >pH CaCl<sub>2</sub></th><th align="center" valign="middle" >C</th><th align="center" valign="middle" >N</th><th align="center" valign="middle" >OM</th><th align="center" valign="middle" >C/N</th><th align="center" valign="middle" >S</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle"  colspan="3"  >%</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle"  colspan="3"  >%</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" >%</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MNV</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >15.027</td><td align="center" valign="middle" >28.779</td><td align="center" valign="middle" >56.194</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.68</td><td align="center" valign="middle" >5.70</td><td align="center" valign="middle" >2.03</td><td align="center" valign="middle" >0.121</td><td align="center" valign="middle" >3.49</td><td align="center" valign="middle" >16.74</td><td align="center" valign="middle" >0.008</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >7.635</td><td align="center" valign="middle" >21.232</td><td align="center" valign="middle" >71.133</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.18</td><td align="center" valign="middle" >4.85</td><td align="center" valign="middle" >0.616</td><td align="center" valign="middle" >0.039</td><td align="center" valign="middle" >1.06</td><td align="center" valign="middle" >15.72</td><td align="center" valign="middle" >0.005</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >6.540</td><td align="center" valign="middle" >20.354</td><td align="center" valign="middle" >73.106</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >5.56</td><td align="center" valign="middle" >4.31</td><td align="center" valign="middle" >0.614</td><td align="center" valign="middle" >0.044</td><td align="center" valign="middle" >1.06</td><td align="center" valign="middle" >13.98</td><td align="center" valign="middle" >0.003</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCC</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >7.898</td><td align="center" valign="middle" >22.691</td><td align="center" valign="middle" >69.411</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.16</td><td align="center" valign="middle" >5.07</td><td align="center" valign="middle" >1.183</td><td align="center" valign="middle" >0.063</td><td align="center" valign="middle" >2.03</td><td align="center" valign="middle" >18.65</td><td align="center" valign="middle" >0.004</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCM</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >8.646</td><td align="center" valign="middle" >20.662</td><td align="center" valign="middle" >70.691</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.35</td><td align="center" valign="middle" >5.12</td><td align="center" valign="middle" >0.405</td><td align="center" valign="middle" >0.03</td><td align="center" valign="middle" >0.70</td><td align="center" valign="middle" >13.47</td><td align="center" valign="middle" >0.004</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCM</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >9.040</td><td align="center" valign="middle" >22.909</td><td align="center" valign="middle" >68.051</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.07</td><td align="center" valign="middle" >4.96</td><td align="center" valign="middle" >0.923</td><td align="center" valign="middle" >0.064</td><td align="center" valign="middle" >1.59</td><td align="center" valign="middle" >14.37</td><td align="center" valign="middle" >0.014</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >7.719</td><td align="center" valign="middle" >220,45</td><td align="center" valign="middle" >70.236</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >5.56</td><td align="center" valign="middle" >5.52</td><td align="center" valign="middle" >1.05</td><td align="center" valign="middle" >0.075</td><td align="center" valign="middle" >1.81</td><td align="center" valign="middle" >13.98</td><td align="center" valign="middle" >0.010</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WNV</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >7.913</td><td align="center" valign="middle" >24.154</td><td align="center" valign="middle" >67.933</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >5.81</td><td align="center" valign="middle" >4.52</td><td align="center" valign="middle" >0.895</td><td align="center" valign="middle" >0.062</td><td align="center" valign="middle" >1.54</td><td align="center" valign="middle" >14.41</td><td align="center" valign="middle" >0.008</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCC</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >8.139</td><td align="center" valign="middle" >19.275</td><td align="center" valign="middle" >72.586</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.02</td><td align="center" valign="middle" >4.67</td><td align="center" valign="middle" >0.600</td><td align="center" valign="middle" >0.047</td><td align="center" valign="middle" >1.03</td><td align="center" valign="middle" >12.89</td><td align="center" valign="middle" >0.007</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >13.259</td><td align="center" valign="middle" >23.887</td><td align="center" valign="middle" >62.853</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.38</td><td align="center" valign="middle" >5.39</td><td align="center" valign="middle" >1.079</td><td align="center" valign="middle" >0.077</td><td align="center" valign="middle" >1.86</td><td align="center" valign="middle" >14.10</td><td align="center" valign="middle" >0.033</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCS</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >14.735</td><td align="center" valign="middle" >26.929</td><td align="center" valign="middle" >58.337</td><td align="center" valign="middle" >SL</td><td align="center" valign="middle" >6.07</td><td align="center" valign="middle" >4.68</td><td align="center" valign="middle" >1.093</td><td align="center" valign="middle" >0.076</td><td align="center" valign="middle" >1.88</td><td align="center" valign="middle" >14.34</td><td align="center" valign="middle" >0.014</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>SL = sandy-loamy.</p><table-wrap id="table3" ><label><xref ref-type="table" rid="table3">Table 3</xref></label><caption><title> Distribution of Fe and Al in the soils</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" >Sample</th><th align="center" valign="middle" >Location</th><th align="center" valign="middle" >TC (%)</th><th align="center" valign="middle" >TSa (%)</th><th align="center" valign="middle" >Feox (g∙kg<sup>−1</sup>)</th><th align="center" valign="middle" >Alox (g∙kg<sup>−1</sup>)</th><th align="center" valign="middle" >Fedith (g∙kg<sup>−1</sup>)</th><th align="center" valign="middle" >Aldith (g∙kg<sup>−1</sup>)</th><th align="center" valign="middle" >Fed (g∙kg<sup>−1</sup>)</th><th align="center" valign="middle" >Ald (g∙kg<sup>−1</sup>)</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >MNV</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >15.027</td><td align="center" valign="middle" >56.194</td><td align="center" valign="middle" >1.29</td><td align="center" valign="middle" >0.40</td><td align="center" valign="middle" >19.81</td><td align="center" valign="middle" >1.72</td><td align="center" valign="middle" >21.10</td><td align="center" valign="middle" >2.12</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >7.635</td><td align="center" valign="middle" >71.133</td><td align="center" valign="middle" >0.25</td><td align="center" valign="middle" >0.25</td><td align="center" valign="middle" >8.81</td><td align="center" valign="middle" >0.99</td><td align="center" valign="middle" >9.06</td><td align="center" valign="middle" >1.24</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >6.540</td><td align="center" valign="middle" >73.106</td><td align="center" valign="middle" >0.56</td><td align="center" valign="middle" >0.21</td><td align="center" valign="middle" >5.24</td><td align="center" valign="middle" >0.79</td><td align="center" valign="middle" >5.80</td><td align="center" valign="middle" >1.00</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCC</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >7.898</td><td align="center" valign="middle" >69.411</td><td align="center" valign="middle" >0.27</td><td align="center" valign="middle" >0.30</td><td align="center" valign="middle" >10.06</td><td align="center" valign="middle" >1.24</td><td align="center" valign="middle" >10.33</td><td align="center" valign="middle" >1.54</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCM</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >8.646</td><td align="center" valign="middle" >70.691</td><td align="center" valign="middle" >0.24</td><td align="center" valign="middle" >0.22</td><td align="center" valign="middle" >6.24</td><td align="center" valign="middle" >0.85</td><td align="center" valign="middle" >6.48</td><td align="center" valign="middle" >1.07</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCM</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >9.040</td><td align="center" valign="middle" >68.051</td><td align="center" valign="middle" >0.6</td><td align="center" valign="middle" >0.42</td><td align="center" valign="middle" >8.14</td><td align="center" valign="middle" >1.41</td><td align="center" valign="middle" >8.74</td><td align="center" valign="middle" >1.83</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >7.719</td><td align="center" valign="middle" >70.236</td><td align="center" valign="middle" >1.66</td><td align="center" valign="middle" >0.37</td><td align="center" valign="middle" >4.74</td><td align="center" valign="middle" >0.82</td><td align="center" valign="middle" >6.40</td><td align="center" valign="middle" >1.19</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WNV</td><td align="center" valign="middle" >Foot slope</td><td align="center" valign="middle" >7.913</td><td align="center" valign="middle" >67.933</td><td align="center" valign="middle" >1.48</td><td align="center" valign="middle" >0.34</td><td align="center" valign="middle" >4.47</td><td align="center" valign="middle" >0.8</td><td align="center" valign="middle" >5.95</td><td align="center" valign="middle" >1.14</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCC</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >8.139</td><td align="center" valign="middle" >72.586</td><td align="center" valign="middle" >0.34</td><td align="center" valign="middle" >0.26</td><td align="center" valign="middle" >10.32</td><td align="center" valign="middle" >1.59</td><td align="center" valign="middle" >10.66</td><td align="center" valign="middle" >1.85</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >13.259</td><td align="center" valign="middle" >62.853</td><td align="center" valign="middle" >0.47</td><td align="center" valign="middle" >0.32</td><td align="center" valign="middle" >14.04</td><td align="center" valign="middle" >2.11</td><td align="center" valign="middle" >14.51</td><td align="center" valign="middle" >2.43</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCS</td><td align="center" valign="middle" >Foot slope</td><td align="center" valign="middle" >14.735</td><td align="center" valign="middle" >58.337</td><td align="center" valign="middle" >0.51</td><td align="center" valign="middle" >0.46</td><td align="center" valign="middle" >16.23</td><td align="center" valign="middle" >2.59</td><td align="center" valign="middle" >16.74</td><td align="center" valign="middle" >3.05</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>ox = oxalate, dith = dithionite, d = ox + dith.</p><table-wrap id="table4" ><label><xref ref-type="table" rid="table4">Table 4</xref></label><caption><title> Distribution of exchangeable cations in the studied soils</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle"  colspan="2"  ></th><th align="center" valign="middle"  colspan="6"  >Exchangeable cations (mmolc∙kg<sup>−</sup><sup>1</sup>)</th><th align="center" valign="middle" ></th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >Sample</td><td align="center" valign="middle" >TC (%)</td><td align="center" valign="middle" >TSa (%)</td><td align="center" valign="middle" >Ca</td><td align="center" valign="middle" >Mg</td><td align="center" valign="middle" >Na</td><td align="center" valign="middle" >K</td><td align="center" valign="middle" >Al</td><td align="center" valign="middle" >CEC</td><td align="center" valign="middle" >TEB/CEC</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MNV</td><td align="center" valign="middle" >15.027</td><td align="center" valign="middle" >56.194</td><td align="center" valign="middle" >53.473</td><td align="center" valign="middle" >20.422</td><td align="center" valign="middle" >0.457</td><td align="center" valign="middle" >2.018</td><td align="center" valign="middle" >0.00</td><td align="center" valign="middle" >118.57</td><td align="center" valign="middle" >0.644</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCF</td><td align="center" valign="middle" >7.635</td><td align="center" valign="middle" >71.133</td><td align="center" valign="middle" >14.341</td><td align="center" valign="middle" >4.652</td><td align="center" valign="middle" >0.170</td><td align="center" valign="middle" >0.829</td><td align="center" valign="middle" >0.033</td><td align="center" valign="middle" >26.88</td><td align="center" valign="middle" >0.744</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCY</td><td align="center" valign="middle" >6.540</td><td align="center" valign="middle" >73.106</td><td align="center" valign="middle" >9.214</td><td align="center" valign="middle" >2.949</td><td align="center" valign="middle" >0.130</td><td align="center" valign="middle" >0.905</td><td align="center" valign="middle" >0.845</td><td align="center" valign="middle" >22.30</td><td align="center" valign="middle" >0.592</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCC</td><td align="center" valign="middle" >7.898</td><td align="center" valign="middle" >69.411</td><td align="center" valign="middle" >25.135</td><td align="center" valign="middle" >5.540</td><td align="center" valign="middle" >0.104</td><td align="center" valign="middle" >1.389</td><td align="center" valign="middle" >0.011</td><td align="center" valign="middle" >43.48</td><td align="center" valign="middle" >0.740</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCM</td><td align="center" valign="middle" >8.646</td><td align="center" valign="middle" >70.691</td><td align="center" valign="middle" >12.223</td><td align="center" valign="middle" >3.714</td><td align="center" valign="middle" >0.104</td><td align="center" valign="middle" >5.677</td><td align="center" valign="middle" >0.056</td><td align="center" valign="middle" >30.36</td><td align="center" valign="middle" >0.715</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCM</td><td align="center" valign="middle" >9.040</td><td align="center" valign="middle" >68.051</td><td align="center" valign="middle" >22.238</td><td align="center" valign="middle" >6.836</td><td align="center" valign="middle" >0.091</td><td align="center" valign="middle" >2.938</td><td align="center" valign="middle" >0.200</td><td align="center" valign="middle" >42.18</td><td align="center" valign="middle" >0.761</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCY</td><td align="center" valign="middle" >7.719</td><td align="center" valign="middle" >70.236</td><td align="center" valign="middle" >16.886</td><td align="center" valign="middle" >7.305</td><td align="center" valign="middle" >0.300</td><td align="center" valign="middle" >0.813</td><td align="center" valign="middle" >1.201</td><td align="center" valign="middle" >36.29</td><td align="center" valign="middle" >0.697</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WNV</td><td align="center" valign="middle" >7.913</td><td align="center" valign="middle" >67.933</td><td align="center" valign="middle" >18.93</td><td align="center" valign="middle" >3.973</td><td align="center" valign="middle" >0.235</td><td align="center" valign="middle" >1.013</td><td align="center" valign="middle" >1.179</td><td align="center" valign="middle" >34.25</td><td align="center" valign="middle" >0.705</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCC</td><td align="center" valign="middle" >8.139</td><td align="center" valign="middle" >72.586</td><td align="center" valign="middle" >12.136</td><td align="center" valign="middle" >5.133</td><td align="center" valign="middle" >0.065</td><td align="center" valign="middle" >0.821</td><td align="center" valign="middle" >0.289</td><td align="center" valign="middle" >27.9</td><td align="center" valign="middle" >0.651</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCF</td><td align="center" valign="middle" >13.259</td><td align="center" valign="middle" >62.853</td><td align="center" valign="middle" >33.668</td><td align="center" valign="middle" >9.193</td><td align="center" valign="middle" >0.222</td><td align="center" valign="middle" >2.378</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >58.64</td><td align="center" valign="middle" >0.775</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCS</td><td align="center" valign="middle" >14.735</td><td align="center" valign="middle" >58.337</td><td align="center" valign="middle" >26.620</td><td align="center" valign="middle" >9.674</td><td align="center" valign="middle" >0.235</td><td align="center" valign="middle" >1.412</td><td align="center" valign="middle" >0.445</td><td align="center" valign="middle" >54.00</td><td align="center" valign="middle" >0.703</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>TEB = total exchangeable bases.</p><table-wrap id="table5" ><label><xref ref-type="table" rid="table5">Table 5</xref></label><caption><title> Distribution of soluble ions and electric conductivity in the soils</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle"  colspan="2"  >%</th><th align="center" valign="middle"  colspan="9"  >Soluble cations and anions (mmolc∙kg<sup>−</sup><sup>1</sup>)</th><th align="center" valign="middle" >(&#181;S/cm)</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >Sample</td><td align="center" valign="middle" >TC</td><td align="center" valign="middle" >TSa</td><td align="center" valign="middle" >Na<sup>+</sup></td><td align="center" valign="middle" >NH 4 +</td><td align="center" valign="middle" >K<sup>+</sup></td><td align="center" valign="middle" >Mg<sup>2</sup></td><td align="center" valign="middle" >Ca<sup>2+</sup></td><td align="center" valign="middle" >Cl<sup>−</sup></td><td align="center" valign="middle" >NO 3 −</td><td align="center" valign="middle" >PO 4 3 −</td><td align="center" valign="middle" >SO 4 2 −</td><td align="center" valign="middle" >EC</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MNV</td><td align="center" valign="middle" >15.027</td><td align="center" valign="middle" >56.194</td><td align="center" valign="middle" >0.483</td><td align="center" valign="middle" >0.094</td><td align="center" valign="middle" >0.422</td><td align="center" valign="middle" >0.601</td><td align="center" valign="middle" >1.575</td><td align="center" valign="middle" >0.172</td><td align="center" valign="middle" >0.060</td><td align="center" valign="middle" >0.12</td><td align="center" valign="middle" >0.135</td><td align="center" valign="middle" >24.3</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCF</td><td align="center" valign="middle" >7.635</td><td align="center" valign="middle" >71.133</td><td align="center" valign="middle" >0.287</td><td align="center" valign="middle" >0.072</td><td align="center" valign="middle" >0.367</td><td align="center" valign="middle" >0.272</td><td align="center" valign="middle" >0.775</td><td align="center" valign="middle" >0.082</td><td align="center" valign="middle" >0.021</td><td align="center" valign="middle" >0.044</td><td align="center" valign="middle" >0.133</td><td align="center" valign="middle" >9.2</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCY</td><td align="center" valign="middle" >6.540</td><td align="center" valign="middle" >73.106</td><td align="center" valign="middle" >0.252</td><td align="center" valign="middle" >0.100</td><td align="center" valign="middle" >0.583</td><td align="center" valign="middle" >0.23</td><td align="center" valign="middle" >0.74</td><td align="center" valign="middle" >0.073</td><td align="center" valign="middle" >0.140</td><td align="center" valign="middle" >0.101</td><td align="center" valign="middle" >0.142</td><td align="center" valign="middle" >12.1</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCC</td><td align="center" valign="middle" >7.898</td><td align="center" valign="middle" >69.411</td><td align="center" valign="middle" >0.300</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >0.822</td><td align="center" valign="middle" >0.321</td><td align="center" valign="middle" >1.125</td><td align="center" valign="middle" >0.141</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >0.041</td><td align="center" valign="middle" >0.183</td><td align="center" valign="middle" >16.0</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCM</td><td align="center" valign="middle" >8.646</td><td align="center" valign="middle" >70.691</td><td align="center" valign="middle" >0.235</td><td align="center" valign="middle" >0.083</td><td align="center" valign="middle" >2.539</td><td align="center" valign="middle" >0.181</td><td align="center" valign="middle" >0.745</td><td align="center" valign="middle" >0.282</td><td align="center" valign="middle" >0.077</td><td align="center" valign="middle" >0.051</td><td align="center" valign="middle" >0.385</td><td align="center" valign="middle" >21.4</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCM</td><td align="center" valign="middle" >9.040</td><td align="center" valign="middle" >68.051</td><td align="center" valign="middle" >0.217</td><td align="center" valign="middle" >0.133</td><td align="center" valign="middle" >1.172</td><td align="center" valign="middle" >0.189</td><td align="center" valign="middle" >0.990</td><td align="center" valign="middle" >0.183</td><td align="center" valign="middle" >0.073</td><td align="center" valign="middle" >0.212</td><td align="center" valign="middle" >0.179</td><td align="center" valign="middle" >17.0</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCY</td><td align="center" valign="middle" >7.719</td><td align="center" valign="middle" >70.236</td><td align="center" valign="middle" >0.626</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >0.533</td><td align="center" valign="middle" >0.346</td><td align="center" valign="middle" >1.020</td><td align="center" valign="middle" >0.102</td><td align="center" valign="middle" >0.135</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >0.196</td><td align="center" valign="middle" >19.5</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WNV</td><td align="center" valign="middle" >7.913</td><td align="center" valign="middle" >67.933</td><td align="center" valign="middle" >0.383</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >0.428</td><td align="center" valign="middle" >0.14</td><td align="center" valign="middle" >0.475</td><td align="center" valign="middle" >0.133</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >0.035</td><td align="center" valign="middle" >0.09</td><td align="center" valign="middle" >10.4</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCC</td><td align="center" valign="middle" >8.139</td><td align="center" valign="middle" >72.586</td><td align="center" valign="middle" >0.152</td><td align="center" valign="middle" >0.072</td><td align="center" valign="middle" >0.272</td><td align="center" valign="middle" >0.173</td><td align="center" valign="middle" >0.525</td><td align="center" valign="middle" >0.059</td><td align="center" valign="middle" >0.023</td><td align="center" valign="middle" >0.000</td><td align="center" valign="middle" >0.042</td><td align="center" valign="middle" >6.9</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCF</td><td align="center" valign="middle" >13.259</td><td align="center" valign="middle" >62.853</td><td align="center" valign="middle" >0.226</td><td align="center" valign="middle" >0.117</td><td align="center" valign="middle" >1.078</td><td align="center" valign="middle" >0.411</td><td align="center" valign="middle" >1.420</td><td align="center" valign="middle" >0.234</td><td align="center" valign="middle" >0.176</td><td align="center" valign="middle" >0.104</td><td align="center" valign="middle" >0.233</td><td align="center" valign="middle" >24.7</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCS</td><td align="center" valign="middle" >14.735</td><td align="center" valign="middle" >58.337</td><td align="center" valign="middle" >0.204</td><td align="center" valign="middle" >0.044</td><td align="center" valign="middle" >0.283</td><td align="center" valign="middle" >0.181</td><td align="center" valign="middle" >0.675</td><td align="center" valign="middle" >0.158</td><td align="center" valign="middle" >0.074</td><td align="center" valign="middle" >0.041</td><td align="center" valign="middle" >0.069</td><td align="center" valign="middle" >7.7</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>divalent cations (Ca<sup>2+</sup>, Mg<sup>2+</sup>) and EC. MCC and WCC are the poorer in sulphate, phosphate, nitrate, ammoniac, chloride and sodium (<xref ref-type="table" rid="table5">Table 5</xref>).</p><p>The studied soils are acidic (pH &lt; 7). C/N values which is ranged between 12 and 25 reveals that OM is less matured. Despite of their position, the most clayey samples (MNV, WCS) content approximately the double of clay fraction than sandiest samples under tubers (MCC, MCY, WCC, WCY) mainly located at footslope.</p><p>The sandy-loam soils of Mb&#233; and Wack show that real and potential acidities were proportional to clay or sand contents. More a soil is sandy, more it is acidic. Then, from the more acidic or sandy to the less acidic (more clayey) in Mb&#233;, we noted MCY, MCF, MCC, MCM (footslope), MNV (topslope); in Wack, there is, WCY, WNV, WCC, WCM, WCS, WCF (<xref ref-type="table" rid="table2">Table 2</xref>).</p><p>Disappearance of organic matter due to erosion and oxidation degrade soils and their agricultural potential aptitudes. Reduction of organic matter weakens organo-minerals stability which can cause soil impermeability by crusting increasing streaming and erosion. In addition, cultivations weaken soils through yielding by nutrients exportation and non-restitution of organic matter to soils. Organic matter plays an important role in soil aggregation and structuring and it informs on soil potential fertility. MCM has lowest organic matter content because cereal crops are generally used as substitute crops to yams. However, MNV recorded higher organic matter elements in spite of his topslope position because that it never ploughed and plant cover favours soil structural stability. But soil under tubers crops are impoverished by plants needs and more by ploughing and ridge.</p><p>Globally, cultivated soils are more acidic and sandy. However, those which are under tubers crops (yam, Cassava) are more acidic than those under cereals (maize, millet). The soils are low in crystalline Fe<sub>ox</sub> and Al<sub>ox</sub>, amorphous Fe<sub>di</sub> and Al<sub>di</sub> which also vary with regard to texture and land use (<xref ref-type="table" rid="table3">Table 3</xref>). MNV is naturally richer in Fe which probably derived from rock (gneiss) weathering but WCS recorded more Al because of alteration, agricultural input and position on footslope. The CEC vary similarly to the exchangeable cations contents in the soils and in conformity with the clay ratio. Soils under yams culture are the less saturated and cultivated soils are more saturated than soils never cultivated (<xref ref-type="table" rid="table4">Table 4</xref>).</p></sec><sec id="s3_2"><title>3.2. Total Clay (TC), Water Dispersible Clay (WDC), Clay Dispersion Ratio (CDR) and Soil Erodibility</title><p>The total clay (TC) of the studied soils varies from 65.4 g∙kg<sup>−1</sup> (MCY) to 150.27 g∙kg<sup>−1</sup> (MNV) while the WDC ranges between 34.92 g∙kg<sup>−1</sup> (MCY) and 121.75 g∙kg<sup>−1</sup> (MNV). The WDC was globally high and varied with regard to land use. It is noted that the not cropped soil mainly located at the upslope (MNV) recorded the highest WDC (<xref ref-type="table" rid="table6">Table 6</xref>). The CDR ranged between 0.45 and 0.84 g∙kg<sup>−1</sup>.</p><p>In Mb&#233;, the soil under natural vegetation (MNV) at topslope recorded the highest TC (150.27 g∙kg<sup>−1</sup>), WDC (121.75 g∙kg<sup>−1</sup>), CDR (0.81) while MCY (located at midslope) presented the lowest TC (65.4 g∙kg<sup>−1</sup>), WDC (47.46 g∙kg<sup>−1</sup>) and CDR (0.73) (<xref ref-type="table" rid="table6">Table 6</xref>). In Wack, it is WCS (on footslope) which presents the highest value of TC (147.35 g∙kg<sup>−1</sup>) and WDC (112.49 g∙kg<sup>−1</sup>). WCY at midslope under yam culture display slow TC (77.19 g∙kg<sup>−1</sup>), WDC (34.92 g∙kg<sup>−1</sup>) and CDR (0.45). However, in the first sequence, WCM (on topslope) has the highest TC (90.4 g∙kg<sup>−1</sup>), WDC (50.90 g∙kg<sup>−1</sup>), CDR (0.56) and WCY (on midslope) has the lowest ones. In the second sequence at Wack, WCS (on footslope) recorded the highest TC (147.35 g∙kg<sup>−1</sup>) and WDC (112.49 g∙kg<sup>−1</sup>) but the lowest CDR (0.76). WCC (on topslope) presents the lowest TC (81.39 g∙kg<sup>−1</sup>), WDC (68.23 g∙kg<sup>−1</sup>) and the highest CDR (0.84) (<xref ref-type="table" rid="table6">Table 6</xref>).</p><p>The WDC and CDR are good estimators of soil susceptibility to water erosion. They express an ability of clays particles from soils to be eroded by water. Higher WDC and CDR mean high soil susceptibility to erosion [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref7">7</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref18">18</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref19">19</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref20">20</xref>]. Hence, according WDC values, the not cropped soils both on topslope at Mbe is the more susceptible to erosion while those from Wack at footslope is the less erodible. This means that the slope has impact on soil susceptibility to erosion. It is also noted that WDC and TC were good estimators of soils erodibility [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref3">3</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref6">6</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref7">7</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref8">8</xref>]. In fact, as observed, soils which are more clayey and those on topslope are more erodible than soils with less clays content. But those on midslope are generally more stable and show low CDR and WDC values.</p></sec><sec id="s3_3"><title>3.3. Dispersion Ratio (DR), Exchangeable Sodium Percentage (ESP), Exchangeable Sodium Ratio (ESR) and Soil Erodibility</title><p>In Mb&#233;, the DR varied from 0.85 to 0.89; ESP ranged from 0.22 to 0.83 and ESR varied from 0.001 to 0.017. MCY (on midleslope) has a lowest DR (0.85) and a highest ESR (0.01). Then, MCC (on midleslope) has the highest DR (0.89), and lowest ESP (0.24), ESR (0.003). In Wack, the DR varied from 0.75 to 0.87. In Wack, in the first sequence, WCM (on topslope) has highest DR (0.88) and</p><table-wrap id="table6" ><label><xref ref-type="table" rid="table6">Table 6</xref></label><caption><title> Erodibility indexes</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle"  colspan="5"  >g∙kg<sup>−</sup><sup>1</sup></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >Sample</td><td align="center" valign="middle" >Location</td><td align="center" valign="middle" >Land use</td><td align="center" valign="middle" >TC</td><td align="center" valign="middle" >WDC</td><td align="center" valign="middle" >TS</td><td align="center" valign="middle" >WDS</td><td align="center" valign="middle" >CA</td><td align="center" valign="middle" >CFI</td><td align="center" valign="middle" >CDR</td><td align="center" valign="middle" >DR</td><td align="center" valign="middle" >ESP</td><td align="center" valign="middle" >ESR</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MNV</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >Non cultivated</td><td align="center" valign="middle" >150.27</td><td align="center" valign="middle" >121.75</td><td align="center" valign="middle" >287.79</td><td align="center" valign="middle" >261.01</td><td align="center" valign="middle" >28.52</td><td align="center" valign="middle" >0.19</td><td align="center" valign="middle" >0.81</td><td align="center" valign="middle" >0.87</td><td align="center" valign="middle" >0.39</td><td align="center" valign="middle" >0.006</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Fallow</td><td align="center" valign="middle" >76.35</td><td align="center" valign="middle" >57.43</td><td align="center" valign="middle" >212.32</td><td align="center" valign="middle" >192.80</td><td align="center" valign="middle" >18.92</td><td align="center" valign="middle" >0.25</td><td align="center" valign="middle" >0.75</td><td align="center" valign="middle" >0.87</td><td align="center" valign="middle" >0.63</td><td align="center" valign="middle" >0.009</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Cultivated</td><td align="center" valign="middle" >65.40</td><td align="center" valign="middle" >47.46</td><td align="center" valign="middle" >203.54</td><td align="center" valign="middle" >180.06</td><td align="center" valign="middle" >17.94</td><td align="center" valign="middle" >0.27</td><td align="center" valign="middle" >0.73</td><td align="center" valign="middle" >0.85</td><td align="center" valign="middle" >0.58</td><td align="center" valign="middle" >0.01</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCC</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Cultivated</td><td align="center" valign="middle" >78.98</td><td align="center" valign="middle" >60.88</td><td align="center" valign="middle" >226.91</td><td align="center" valign="middle" >210.69</td><td align="center" valign="middle" >18.10</td><td align="center" valign="middle" >0.23</td><td align="center" valign="middle" >0.77</td><td align="center" valign="middle" >0.89</td><td align="center" valign="middle" >0.24</td><td align="center" valign="middle" >0.003</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >MCM</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >Cultivated</td><td align="center" valign="middle" >86.46</td><td align="center" valign="middle" >64.46</td><td align="center" valign="middle" >206.62</td><td align="center" valign="middle" >183.99</td><td align="center" valign="middle" >22.00</td><td align="center" valign="middle" >0.25</td><td align="center" valign="middle" >0.75</td><td align="center" valign="middle" >0.85</td><td align="center" valign="middle" >0.34</td><td align="center" valign="middle" >0.005</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCM</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >Cultivated</td><td align="center" valign="middle" >90.40</td><td align="center" valign="middle" >50.90</td><td align="center" valign="middle" >229.09</td><td align="center" valign="middle" >230.64</td><td align="center" valign="middle" >39.50</td><td align="center" valign="middle" >0.44</td><td align="center" valign="middle" >0.56</td><td align="center" valign="middle" >0.88</td><td align="center" valign="middle" >0.22</td><td align="center" valign="middle" >0.002</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCY</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Cultivated</td><td align="center" valign="middle" >77.19</td><td align="center" valign="middle" >34.92</td><td align="center" valign="middle" >220.45</td><td align="center" valign="middle" >196.81</td><td align="center" valign="middle" >42.27</td><td align="center" valign="middle" >0.55</td><td align="center" valign="middle" >0.45</td><td align="center" valign="middle" >0.78</td><td align="center" valign="middle" >0.83</td><td align="center" valign="middle" >0.010</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WNV</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >Non cultivated</td><td align="center" valign="middle" >79.13</td><td align="center" valign="middle" >39.20</td><td align="center" valign="middle" >241.54</td><td align="center" valign="middle" >202.39</td><td align="center" valign="middle" >39.93</td><td align="center" valign="middle" >0.50</td><td align="center" valign="middle" >0.50</td><td align="center" valign="middle" >0.75</td><td align="center" valign="middle" >0.69</td><td align="center" valign="middle" >0.001</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCC</td><td align="center" valign="middle" >Topslope</td><td align="center" valign="middle" >Cultivated</td><td align="center" valign="middle" >81.39</td><td align="center" valign="middle" >68.23</td><td align="center" valign="middle" >192.75</td><td align="center" valign="middle" >176.75</td><td align="center" valign="middle" >13.16</td><td align="center" valign="middle" >0.16</td><td align="center" valign="middle" >0.84</td><td align="center" valign="middle" >0.89</td><td align="center" valign="middle" >0.23</td><td align="center" valign="middle" >0.004</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCF</td><td align="center" valign="middle" >Midslope</td><td align="center" valign="middle" >Fallow</td><td align="center" valign="middle" >132.59</td><td align="center" valign="middle" >102.9</td><td align="center" valign="middle" >238.87</td><td align="center" valign="middle" >219.42</td><td align="center" valign="middle" >29.69</td><td align="center" valign="middle" >0.22</td><td align="center" valign="middle" >0.78</td><td align="center" valign="middle" >0.87</td><td align="center" valign="middle" >0.38</td><td align="center" valign="middle" >0.005</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WCS</td><td align="center" valign="middle" >Footslope</td><td align="center" valign="middle" >Cultivated</td><td align="center" valign="middle" >147.35</td><td align="center" valign="middle" >112.49</td><td align="center" valign="middle" >269.29</td><td align="center" valign="middle" >242.49</td><td align="center" valign="middle" >34.86</td><td align="center" valign="middle" >0.24</td><td align="center" valign="middle" >0.76</td><td align="center" valign="middle" >0.85</td><td align="center" valign="middle" >0.44</td><td align="center" valign="middle" >0.017</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>lowest ESP (0.22). Then, WCY (on midleslope) has highest ESP (0.83), ESR (0.01). In the second sequence, WCS (on footslope) has highest ESP (0.44), ESR (0.017) and lowest DR (0.85). While, WCC (on topslope) presents lowest ESP (0.23), ESR (0.004) and highest DR (0.89) values (<xref ref-type="table" rid="table6">Table 6</xref>). The DR is the ability of clay and silt to be dispersed by water. So, high DR means high susceptibility of the soil to erosion because of disorganization of their structure which facilitates the mobilization of fine particles [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref19">19</xref>]. However, ESP and ESR vary opposite to DR. This means that, Na<sup>+</sup> do not plays it dispersive role [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref7">7</xref>], because of very low contents in the soil.</p></sec><sec id="s3_4"><title>3.4. The Clay Aggregation (CA), Clay Flocculation Index (CFI) and Soil Erodibility</title><p>The clay aggregation (CA) ranged between 13.16 and 42.27 g∙kg<sup>−1</sup> while the CFI varied between 0.16 and 0.55. In Mb&#233;, the more clayey soil (MNV) at topslope presents the highest CA (28.52 g∙kg<sup>−1</sup>) and the low CFI (0.19) than MCY (on midslope) which presents the highest CFI (0.27). However, in Wack, it is WCS (on footslope) that presents the highest CA (34.86 g∙kg<sup>−1</sup>), CFI (0.24) and the highest TC (147.35 g∙kg<sup>−1</sup>) and WDC (112.49 g∙kg<sup>−1</sup>) while, in the second toposequence, WCY (on midleslope) presents the highest CA (42.27 g∙kg<sup>−1</sup>) and CFI (0.55) in accordance with its lowest TC (77.19 g∙kg<sup>−1</sup>) and WDC (34.92 g∙kg<sup>−1</sup>) (<xref ref-type="table" rid="table6">Table 6</xref>).</p><p>In Mb&#233;, soil with higher clays content and not cropped (MNV on topslope) is more erodible than degraded soils with high values of sand. In Wack, on each toposequence, there are cultivated soils (WCM on topslope and WCS on footslope) more clayey, which are more erodible. However, in spite of their position, soils under culture of tubers (MCY and WCY on middle slope, WCC on topslope) are more erodible. Thus, contrary to land use, the gentle slope not really influences soils susceptibility to erosion. The clay aggregation is very low at upslope (30 g∙kg<sup>−1</sup>) while in the middle and lower slopes these values are relatively high and similar. As CA, CFI are lowest in upslope soils. The CA and CFI is indicative of the ability of soils particles to be aggregated and flocculated or more stable. Higher CA or CFI means higher soil stability and thus lower erodibility. Thus, as indicated by WDC, CDR and DR, in this study, CA and CFI shows that: soils located at the up part of the toposequence are more erodible and the cropped soils located at the up part of the toposequence are more erodible and less stable than not cropped soils suggesting that agricultural practices and slope gradient increase their erodibility [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref19">19</xref>]. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref19">19</xref>] Obtained similar results in the irrigated and flooded vertisols from the sudano-sahelian part of Cameroon.</p></sec><sec id="s3_5"><title>3.5. Relationships between Erodibility Indexes and Soils Properties</title><p>Correlations between erodibility indexes and soil properties are presented in <xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>. The TC shows significant positive correlation with WDC (r = 0.94), pH water (r = 0.7), organic components (r = 0.6 - 0.75), amorphous Fe<sub>dith</sub> (r = 0.9), amorphous Al<sub>dith</sub> (r = 0.85), exchangeable Ca (r = 0.8), Mg (r = 0.8) and CEC (r = 0.8) (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). The CA is positively correlated with CFI (r = 0.79), crystalline Fe<sub>ox</sub> (0.7) and crystalline Al<sub>ox</sub> (r = 0.76). Also, CDR is positively correlated with DR (0.78), WDC (0.7), ESP, Na and Al (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). However, there is significant negative correlation between WDC and CFI (r = –0.7); CA and CDR (r = –0.79); CFI and CDR (r = –1.0) and DR (r = –0.78); CDR and Fe<sub>ox</sub> (r = –0.7) and Al (r = –0.75); DR and Fe<sub>ox</sub> (r = –0.77), Al (r = –0.87). ESP and DR are also negatively correlated (r = –0.8) (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>).</p><p>Generally, OM is cementing particles agent. It has a capacity to bind mineral particles together developing soil structure. Intense tillage degrade soil structure and contribute to decrease OM content which holds particles together, enabling the surface soil to resist to the detachment forces of raindrop and flood [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref19">19</xref>]. In the current study, OM and sulphur show positive but not significant correlation with CA (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). Despite its low content, it contribution on reducing clay dispersion can be important [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref3">3</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref19">19</xref>].</p><p>Fe and Al can be flocculants by establishing linkage between clays and organic polymers or by acting as cement like gel on clayey particles surfaces. They increase cohesion [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref21">21</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref22">22</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref23">23</xref>] which contribute to reduce soils erodibility. Fe and Al (responsible for soils acidity) correlated positively with TC, WDC, CA and CFI. The CFI which express the stability of the soils shows negative correlation with WDC, CDR and DR (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). This confirms that flocculation of clays is opposed to their dispersion. The significant positive correlation between CFI and CA means that clay flocculation leads to clay aggregation. So, this last results from the rearrangement of particles through flocculation and cementation [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref24">24</xref>]. The positive correlation between amorphous Al and Fe with WDC, CA, CFI and negative correlation with CDR and DR show that Al<sub>ox</sub> and Fe<sub>ox</sub> contributes to soil aggregation (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). Exchangeables Ca, Mg, Na and Al are positively</p><table-wrap id="table7" ><label><xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref></label><caption><title> Correlations between erodibility indexes and soils properties</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" >Variables</th><th align="center" valign="middle" >TC</th><th align="center" valign="middle" >WDC</th><th align="center" valign="middle" >CA</th><th align="center" valign="middle" >CFI</th><th align="center" valign="middle" >CDR</th><th align="center" valign="middle" >DR</th><th align="center" valign="middle" >ESP</th><th align="center" valign="middle" >ESR</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >TC</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >0.943</td><td align="center" valign="middle" >0.264</td><td align="center" valign="middle" >−0.374</td><td align="center" valign="middle" >0.374</td><td align="center" valign="middle" >0.216</td><td align="center" valign="middle" >−0.253</td><td align="center" valign="middle" >0.324</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >WDC</td><td align="center" valign="middle" >0.943</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >−0.073</td><td align="center" valign="middle" >−0.66</td><td align="center" valign="middle" >0.66</td><td align="center" valign="middle" >0.446</td><td align="center" valign="middle" >−0.401</td><td align="center" valign="middle" >0.317</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >CA</td><td align="center" valign="middle" >0.264</td><td align="center" valign="middle" >−0.073</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >0.791</td><td align="center" valign="middle" >−0.791</td><td align="center" valign="middle" >−0.641</td><td align="center" valign="middle" >0.403</td><td align="center" valign="middle" >0.052</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >CFI</td><td align="center" valign="middle" >−0.374</td><td align="center" valign="middle" >−0.66</td><td align="center" valign="middle" >0.791</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >−1</td><td align="center" valign="middle" >−0.783</td><td align="center" valign="middle" >0.599</td><td align="center" valign="middle" >−0.142</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >CDR</td><td align="center" valign="middle" >0.374</td><td align="center" valign="middle" >0.66</td><td align="center" valign="middle" >−0.791</td><td align="center" valign="middle" >−1</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >0.783</td><td align="center" valign="middle" >−0.599</td><td align="center" valign="middle" >0.142</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >DR</td><td align="center" valign="middle" >0.216</td><td align="center" valign="middle" >0.446</td><td align="center" valign="middle" >−0.641</td><td align="center" valign="middle" >−−0.783</td><td align="center" valign="middle" >0.783</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >−0.803</td><td align="center" valign="middle" >−0.029</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >ESP</td><td align="center" valign="middle" >−0.253</td><td align="center" valign="middle" >−0.401</td><td align="center" valign="middle" >0.403</td><td align="center" valign="middle" >0.599</td><td align="center" valign="middle" >−0.599</td><td align="center" valign="middle" >−0.803</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >0.362</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >ESR</td><td align="center" valign="middle" >0.324</td><td align="center" valign="middle" >0.317</td><td align="center" valign="middle" >0.052</td><td align="center" valign="middle" >−0.142</td><td align="center" valign="middle" >0.142</td><td align="center" valign="middle" >−0.029</td><td align="center" valign="middle" >0.362</td><td align="center" valign="middle" >1</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >pH water</td><td align="center" valign="middle" >0.652</td><td align="center" valign="middle" >0.745</td><td align="center" valign="middle" >−0.206</td><td align="center" valign="middle" >−0.612</td><td align="center" valign="middle" >0.612</td><td align="center" valign="middle" >0.549</td><td align="center" valign="middle" >−0.575</td><td align="center" valign="middle" >−0.206</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >N</td><td align="center" valign="middle" >0.747</td><td align="center" valign="middle" >0.615</td><td align="center" valign="middle" >0.453</td><td align="center" valign="middle" >0.010</td><td align="center" valign="middle" >−0.010</td><td align="center" valign="middle" >−0.035</td><td align="center" valign="middle" >−0.003</td><td align="center" valign="middle" >0.080</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >OM</td><td align="center" valign="middle" >0.690</td><td align="center" valign="middle" >0.600</td><td align="center" valign="middle" >0.330</td><td align="center" valign="middle" >−0.069</td><td align="center" valign="middle" >0.069</td><td align="center" valign="middle" >0.052</td><td align="center" valign="middle" >−0.066</td><td align="center" valign="middle" >0.021</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >S</td><td align="center" valign="middle" >0.559</td><td align="center" valign="middle" >0.442</td><td align="center" valign="middle" >0.391</td><td align="center" valign="middle" >−0.009</td><td align="center" valign="middle" >0.009</td><td align="center" valign="middle" >0.073</td><td align="center" valign="middle" >−0.124</td><td align="center" valign="middle" >0.005</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Fe<sub>Ox</sub></td><td align="center" valign="middle" >0.083</td><td align="center" valign="middle" >−0.161</td><td align="center" valign="middle" >0.711</td><td align="center" valign="middle" >0.692</td><td align="center" valign="middle" >−0.692</td><td align="center" valign="middle" >−0.774</td><td align="center" valign="middle" >0.636</td><td align="center" valign="middle" >−0.039</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Al<sub>ox</sub></td><td align="center" valign="middle" >0.644</td><td align="center" valign="middle" >0.403</td><td align="center" valign="middle" >0.759</td><td align="center" valign="middle" >0.316</td><td align="center" valign="middle" >−0.316</td><td align="center" valign="middle" >−0.146</td><td align="center" valign="middle" >−0.023</td><td align="center" valign="middle" >0.220</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Fe<sub>dith</sub></td><td align="center" valign="middle" >0.909</td><td align="center" valign="middle" >0.961</td><td align="center" valign="middle" >−0.063</td><td align="center" valign="middle" >−0.622</td><td align="center" valign="middle" >0.622</td><td align="center" valign="middle" >0.503</td><td align="center" valign="middle" >−0.423</td><td align="center" valign="middle" >0.258</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Al<sub>dith</sub></td><td align="center" valign="middle" >0.853</td><td align="center" valign="middle" >0.848</td><td align="center" valign="middle" >0.097</td><td align="center" valign="middle" >−0.474</td><td align="center" valign="middle" >0.474</td><td align="center" valign="middle" >0.424</td><td align="center" valign="middle" >−0.446</td><td align="center" valign="middle" >0.369</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Fe<sub>d</sub></td><td align="center" valign="middle" >0.923</td><td align="center" valign="middle" >0.950</td><td align="center" valign="middle" >0.012</td><td align="center" valign="middle" >−0.553</td><td align="center" valign="middle" >0.553</td><td align="center" valign="middle" >0.425</td><td align="center" valign="middle" >−0.359</td><td align="center" valign="middle" >0.255</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Al<sub>d</sub></td><td align="center" valign="middle" >0.866</td><td align="center" valign="middle" >0.831</td><td align="center" valign="middle" >0.186</td><td align="center" valign="middle" >−0.395</td><td align="center" valign="middle" >0.395</td><td align="center" valign="middle" >0.371</td><td align="center" valign="middle" >−0.413</td><td align="center" valign="middle" >0.368</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Ca</td><td align="center" valign="middle" >0.830</td><td align="center" valign="middle" >0.769</td><td align="center" valign="middle" >0.255</td><td align="center" valign="middle" >−0.246</td><td align="center" valign="middle" >0.246</td><td align="center" valign="middle" >0.195</td><td align="center" valign="middle" >−0.229</td><td align="center" valign="middle" >−0.038</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Mg</td><td align="center" valign="middle" >0.825</td><td align="center" valign="middle" >0.771</td><td align="center" valign="middle" >0.238</td><td align="center" valign="middle" >−0.247</td><td align="center" valign="middle" >0.247</td><td align="center" valign="middle" >0.186</td><td align="center" valign="middle" >−0.143</td><td align="center" valign="middle" >0.137</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Na</td><td align="center" valign="middle" >0.620</td><td align="center" valign="middle" >0.482</td><td align="center" valign="middle" >0.461</td><td align="center" valign="middle" >0.122</td><td align="center" valign="middle" >−0.122</td><td align="center" valign="middle" >−0.348</td><td align="center" valign="middle" >0.426</td><td align="center" valign="middle" >0.254</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >K</td><td align="center" valign="middle" >0.153</td><td align="center" valign="middle" >0.155</td><td align="center" valign="middle" >0.009</td><td align="center" valign="middle" >−0.127</td><td align="center" valign="middle" >0.127</td><td align="center" valign="middle" >0.187</td><td align="center" valign="middle" >−0.433</td><td align="center" valign="middle" >−0.248</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Al</td><td align="center" valign="middle" >−0.385</td><td align="center" valign="middle" >−0.570</td><td align="center" valign="middle" >0.498</td><td align="center" valign="middle" >0.748</td><td align="center" valign="middle" >−0.748</td><td align="center" valign="middle" >−0.865</td><td align="center" valign="middle" >0.753</td><td align="center" valign="middle" >0.160</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >CEC</td><td align="center" valign="middle" >0.818</td><td align="center" valign="middle" >0.773</td><td align="center" valign="middle" >0.212</td><td align="center" valign="middle" >−0.271</td><td align="center" valign="middle" >0.271</td><td align="center" valign="middle" >0.185</td><td align="center" valign="middle" >−0.204</td><td align="center" valign="middle" >0.019</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Na<sup>+</sup></td><td align="center" valign="middle" >−0.007</td><td align="center" valign="middle" >−0.180</td><td align="center" valign="middle" >0.498</td><td align="center" valign="middle" >0.562</td><td align="center" valign="middle" >−0.562</td><td align="center" valign="middle" >−0.597</td><td align="center" valign="middle" >0.660</td><td align="center" valign="middle" >0.051</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >NH<sub>4</sub><sup>+</sup></td><td align="center" valign="middle" >0.268</td><td align="center" valign="middle" >0.344</td><td align="center" valign="middle" >−0.191</td><td align="center" valign="middle" >−0.388</td><td align="center" valign="middle" >0.388</td><td align="center" valign="middle" >0.582</td><td align="center" valign="middle" >−0.462</td><td align="center" valign="middle" >−0.075</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >K<sup>+</sup></td><td align="center" valign="middle" >−0.106</td><td align="center" valign="middle" >−0.089</td><td align="center" valign="middle" >−0.059</td><td align="center" valign="middle" >−0.029</td><td align="center" valign="middle" >0.029</td><td align="center" valign="middle" >0.122</td><td align="center" valign="middle" >−0.336</td><td align="center" valign="middle" >−0.307</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Mg<sup>2+</sup></td><td align="center" valign="middle" >0.528</td><td align="center" valign="middle" >0.539</td><td align="center" valign="middle" >0.020</td><td align="center" valign="middle" >−0.249</td><td align="center" valign="middle" >0.249</td><td align="center" valign="middle" >0.209</td><td align="center" valign="middle" >0.010</td><td align="center" valign="middle" >0.015</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Ca<sup>2+</sup></td><td align="center" valign="middle" >0.544</td><td align="center" valign="middle" >0.520</td><td align="center" valign="middle" >0.122</td><td align="center" valign="middle" >−0.192</td><td align="center" valign="middle" >0.192</td><td align="center" valign="middle" >0.331</td><td align="center" valign="middle" >−0.199</td><td align="center" valign="middle" >−0.100</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Cl<sup>−</sup></td><td align="center" valign="middle" >0.453</td><td align="center" valign="middle" >0.384</td><td align="center" valign="middle" >0.243</td><td align="center" valign="middle" >−0.087</td><td align="center" valign="middle" >0.087</td><td align="center" valign="middle" >0.091</td><td align="center" valign="middle" >−0.369</td><td align="center" valign="middle" >−0.204</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >NO 3 −</td><td align="center" valign="middle" >0.225</td><td align="center" valign="middle" >0.153</td><td align="center" valign="middle" >0.233</td><td align="center" valign="middle" >0.084</td><td align="center" valign="middle" >−0.084</td><td align="center" valign="middle" >−0.045</td><td align="center" valign="middle" >0.206</td><td align="center" valign="middle" >0.351</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >PO 4 3 −</td><td align="center" valign="middle" >0.254</td><td align="center" valign="middle" >0.184</td><td align="center" valign="middle" >0.228</td><td align="center" valign="middle" >0.025</td><td align="center" valign="middle" >−0.025</td><td align="center" valign="middle" >0.354</td><td align="center" valign="middle" >−0.393</td><td align="center" valign="middle" >−0.251</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >SO 4 2 −</td><td align="center" valign="middle" >−0.095</td><td align="center" valign="middle" >−0.097</td><td align="center" valign="middle" >−0.001</td><td align="center" valign="middle" >0.045</td><td align="center" valign="middle" >−0.045</td><td align="center" valign="middle" >0.040</td><td align="center" valign="middle" >−0.111</td><td align="center" valign="middle" >−0.204</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >EC</td><td align="center" valign="middle" >0.350</td><td align="center" valign="middle" >0.281</td><td align="center" valign="middle" >0.235</td><td align="center" valign="middle" >0.028</td><td align="center" valign="middle" >−0.028</td><td align="center" valign="middle" >0.063</td><td align="center" valign="middle" >−0.118</td><td align="center" valign="middle" >−0.269</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>correlated to CA (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). They have stabilizing and aggregating effect. Na is not dispersive agent as usual. Then, K negatively correlated to CFI and positively to CDR and DR is dispersive agent (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>) [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref7">7</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref13">13</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref19">19</xref>].</p><p>Despite Na<sup>+</sup> is positively correlated to ESP, globally, it is no significant between erodibility indexes and soluble ions and EC because their low contents in these soils. These elements are washed out or lixiviate due to agricultural practices (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). Clay dispersion normally increases with exchangeable Na<sup>+</sup> (ESP) content [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref25">25</xref>]. However, [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref26">26</xref>] postulate that clay dispersion was affected by increasing of exchangeable Na<sup>+</sup>. In this study, K<sup>+</sup> and NH 4 + are positively correlated to CDR and DR, but Na<sup>+</sup> and NO 3 − are positively correlated to CA and CFI. So, K<sup>+</sup> and NH 4 + are dispersive then Na<sup>+</sup> and NO 3 − are aggregative. But Na and EC not significantly correlated to erodibility indexes (<xref ref-type="table" rid="table7">Table 7</xref>). Hence, they are not more influencing clay dispersion.</p><p>In cultivated soils, the matrix and structure of the soils is regularly disorganized by labour. Conventional tillage which inverts soil is generally accompanied by a loss of organic matter which binds soils particles together. Then soils cultivated by tubers (yams, cassava) are less erodible than those under cereals (maize, sorghum). Finally, cultural practices influence stability of aggregates and carbon ratio of the soils [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref9">9</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref27">27</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.97570-ref28">28</xref>].</p><p>Considering obtained data and correlations coefficient, clay dispersion of sandy soils of Mb&#233; and Wack is mostly caused by soil utilization. Soils under tubers culture (Yam, Cassava) are cultivated during six months (august to February); they are the most acidic, less fertile, less saturated and most erodible. Thus, sandier soil is less erodible due to its heavy coarse materials which are low soluble and which cannot constitute suspension that can be easily mobilized. Consequently, most sandy (cultivated) soils that are already eroded are less erodible than the more clayey (never cultivated) soils. Soils under tubers culture are poorer in clay than soils under cereals (maize, millet) sometimes richer than never cultivated soils.</p></sec></sec><sec id="s4"><title>4. Conclusion</title><p>The study shows that soils of Mb&#233; and Wack are sandy-loam and gravelly. They are naturally acidic and poor in nutrients. In each studied series of soils sampled, soils under natural vegetation and under cereals crops are more clayey and more erodible than those under tubers crops which are sandier. Soil properties and erodibility indexes show that the sandiest and most acidic soils are under tubers culture (yams, cassava) which were already eroded, lowest in nutrients and organic matter comparatively to soils under cereals (maize, sorghum). It is appeared that the more clayey soils were more erodible than the sandy ones. Thus, soil erodibility is influenced by texture and agricultural practices such as ridging, fallow after three years maximum for yam crops. So, soils are degraded by human being through cultural practices (burning land, ridging). In fact, low slope would have little impact on the variation of physico-chemical parameters. Insufficient plant cover, labour technics (yielding, ridge, ploughing), bushfires increase loss of clay particles and consequently loss of physico-chemical characteristics (OM, CEC). Studied soils showed that as C, N, organic matter (OM) and exchangeable Ca, Mg, Na, Al are globally follow clay distribution and contributed in aggregation and soil stabilization. Exchangeable K, soluble K<sup>+</sup> and NH 4 + are dispersive agents. As OM, amorphous Al and Fe contribute to reduce clay dispersion. The soluble ions are in low contents and do not really influence soil dispersion. The used erodibililty indexes can be a reliable tool for determination of potential erosion in agricultural system and for avoidance of crop failing and soil conservation strategy. Soils which are more clayey and those on top of slope are more erodible than soils with less clays content. The slope and land use impact soils erodibility because soils in upslope are less aggregated and flocculated and the cropped soils at the up part of the toposequence are more erodible and less stable than not cropped soils. But those on middle slope are generally more stable and show low CDR and WDC values. This suggests that agricultural practices and slope gradient increase the soils erodibility. Statistical analyses revealed that amorphous Al and Fe are main elements which limit soils erodibility.</p></sec><sec id="s5"><title>Conflicts of Interest</title><p>The authors declare no conflicts of interest regarding the publication of this paper.</p></sec><sec id="s6"><title>Cite this paper</title><p>Atougour, B., Basga, S.D., Yaboki, E., Temga, J.P. and Nguetnkam, J.P. (2019) Variation of Soils Erodibility in Mbe Agropastoral Area in Relation with Land Utilization, Central Cameroon. Open Journal of Soil Science, 9, 269-283. https://doi.org/10.4236/ojss.2019.912017</p></sec></body><back><ref-list><title>References</title><ref id="scirp.97570-ref1"><label>1</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Lal, R. (2000) Physical Management of Soils in the Tropics: Priorities for the 21st Century. Soil Science, 165, 191-207.  
https://doi.org/10.1097/00010694-200003000-00002</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref2"><label>2</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Salako, F.K. (2001) Structural Stability of an Alfisol under Various Fallow Management Practices in Southwestern Nigeria. Land Degradation &amp; Development, 12, 319-328. https://doi.org/10.1002/ldr.453.abs</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref3"><label>3</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Igwé, C.A. (2003) Erodibility of Soils of the Upper Rainforest Zone, Southern Nigeria. Land Degradation &amp; Development, 14, 323-334. https://doi.org/10.1002/ldr.554</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref4"><label>4</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Pieri, C., Charma, N. and Valencia, I. (1998) Investing in Land Fertiliy, a Major Chalenge for the Subsaharan Africa. In: Intesification agricole au sahel, Karthala. Paris, 877-894.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref5"><label>5</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Ministry of Environment and Nature Protection (2006) The National Action Plan to Combat Desertification in Cameroon (PAN/LCD).</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref6"><label>6</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Igwe, C.A. (2001) Clay Dispersion of Selected Aeolian Soils of Northern Nigeria in Relation to Sodicity and, Organic Carbon Content. Arid Land Research and Management, 15, 147-155. https://doi.org/10.1080/15324980151062788</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref7"><label>7</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Igwe, C.A. (2005) Erodibility in Relation to Water Dispersible Clay for Some Soils of Eastern Nigeria, Department of Soil Science, University of Nsukka, Nigeria. Land Degradation &amp; Development, 16, 87-96. https://doi.org/10.1002/ldr.647</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref8"><label>8</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Seta and Karathanasis, A.D. (1996) Water Dispersible Colloids and Factors Influencing Their Dispersibility from Soil Aggregates. Geoderma, 74, 255-266.  
https://doi.org/10.1016/S0016-7061(96)00066-3</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref9"><label>9</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Barthes, B., Albrecht, A., Asseline, J., De Noni, G., Roose, E. and Viennot, M. (1998) Agricultural Practices and Soil Erodibility in the Rougiers de Camarès (Aveyron). 159-161.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref10"><label>10</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Brabant, P. and Gavaud, M. (1985) Soils and Land Ressources in Northern Cameroon. Coll Notice Explicative 103. MESIRES-IRA Yaounde, ORSTOM, 285 p.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref11"><label>11</label><mixed-citation publication-type="journal" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Jean-Francois</surname><given-names> D. </given-names></name>,<etal>et al</etal>. (<year>1997</year>)<article-title>Structural Studies of the Norther and Southern Borders of Adamawa: Influenceof the Atlantic Context. Ministry of Territorial Administration and Decentralisation. ORSTOM, Lima, Apartado 18 7209</article-title><source> Géodynamique</source><volume> 2</volume>,<fpage> 55</fpage>-<lpage>66</lpage>.<pub-id pub-id-type="doi"></pub-id></mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref12"><label>12</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Souaibou, M.O.J., Elimbi, A., Ekodeck, G.E. and Kamgang, V.K.B. (2015) Motphological and Geochemical Characteristics of Alteration Coast Developped on Granitoids in the Adamawa Region (Cameroon). European Scientific Journal, 11, 187-204.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref13"><label>13</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Nguetnkam, J.P. and Dultz, S. (2014) Clay Dispersion in Typical Soils of North Cameroon as a Function of pH and Electrolyte Concentration. Land Degradation &amp; Development, 25, 153-162. https://doi.org/10.1002/ldr.1155</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref14"><label>14</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Igwe, C.A., Zarei, M. and Stahr, K. (2009) Colloidal Stability in Some Tropical Soils of Southeastern Nigeria as Affected by Iron and Aluminium Oxides. Catena, 77, 232-237. https://doi.org/10.1016/j.catena.2009.01.003</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref15"><label>15</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Dong, A., Chester, G. and Simsiman, G.V. (1983) Soil Dispersibility. Soil Science, 136, 208-212. https://doi.org/10.1097/00010694-198310000-00002</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref16"><label>16</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Middleton, H.E. (1930) Properties of Soils Which Influence Soil Erosion. The United States Department of Agriculture, Washington DC, 178 p.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref17"><label>17</label><mixed-citation publication-type="book" xlink:type="simple">Rhoades, J.D. and Oster, J.D. (1986) Solute Contain. In: Klute, A., Ed., Method of Soil Analysis, Part I, American Society of Agronomy, Madison, WI, 985-1006.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref18"><label>18</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Nguetnkam, J.P. and Dultz, S. (2011) Soil Degradation in Central North Cameroon: Water Dispersable Clay in Relation to Surface Charge in Oxisol A and B Horizons. Soil &amp; Tillage Research, 113, 38-47. https://doi.org/10.1016/j.still.2011.01.006</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref19"><label>19</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Basga, D.S., Tsozue, D., Temga, J.P., Balna, J. and Nguetnkam, J.P. (2018) Land Use Impact on Clay Dispersion/Flocculation in Irrigated and Flooded Vertisols from Northern Cameroon. International Soil and Water Conservation Research, 6, 237-244. https://doi.org/10.1016/j.iswcr.2018.03.004</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref20"><label>20</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Bajracharya, R.M., Elliot, W.J. and Lal, R. (1992) Interrill Erodibility of Some Ohio Soils Based on Field Rainfall Simulation. Soil Science Society of America Journal, 56, 267-272. https://doi.org/10.2136/sssaj1992.03615995005600010041x</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref21"><label>21</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Romkens, M.J.M., Roth, C.B. and Nelson, D.W. (1977) Erodibility of Selected Clay Subsoils in Relation to Physical and Chemical Properties. Soil Science Society of America Journal, 41, 954-960.  
https://doi.org/10.2136/sssaj1977.03615995004100050030x</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref22"><label>22</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Le Bisonnais, Y. and Singer, M. (1993) Seal Formation, Runofff and Interill Erosion from Seventeen California Soils. Soil Science Society of America Journal, 57, 224-229. https://doi.org/10.2136/sssaj1993.03615995005700010039x</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref23"><label>23</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Abiven, S. (2004) Relationship between the Characteristics of the Organic Matter, the Dynamic of Their Decomposition and the Evolution of the Structural Stability of the Soil. Thesis of ENSA-Rennes, 262 p.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref24"><label>24</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">An, S.-S., Huang, Y.-M., Zheing, F.L. and Yang, J.G. (2008) Aggregate Characteristics during Natural Revegetation on the Loess Plateau. Pedosphere, 18, 809-816. https://doi.org/10.1016/S1002-0160(08)60077-6</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref25"><label>25</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Shainberg, I. and Letey, J. (1984) Response to Soil Sodic and Salilne Conditions. Hilgradia, 52, 1-57. https://doi.org/10.3733/hilg.v52n02p057</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref26"><label>26</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Levy, G.J. and Torrento, J.R. (1995) Clay Dispersion and Macroaggregate Stability as Affected by Exchangeable Potassium and Sodium. Soil Science, 160, 352-358. 
https://doi.org/10.1097/00010694-199511000-00004</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref27"><label>27</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Curtin, J.S. and Mullen, G.J. (2007) Physical Properties of Some Intensively Cultivated Soil of Ireland Amended with Spent Mushroom Compost. Land Degradation &amp; Development, 18, 355-368.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.97570-ref28"><label>28</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Arbelo, C.D., Rodriguez-Rodriguez, A., Guerra, J.A., Mora, J.L., Notario, J.S. and Fuentes, F. (2005) Soil Degradation Process and Plant Colonization in Abandoned Terraced Fields Overlying Pumice Tuffs. Land Degradation &amp; Development, 17, 571-588. https://doi.org/10.1002/ldr.735</mixed-citation></ref></ref-list></back></article>