<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><!DOCTYPE article  PUBLIC "-//NLM//DTD Journal Publishing DTD v3.0 20080202//EN" "http://dtd.nlm.nih.gov/publishing/3.0/journalpublishing3.dtd"><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" dtd-version="3.0" xml:lang="en" article-type="research article"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">OJNeph</journal-id><journal-title-group><journal-title>Open Journal of Nephrology</journal-title></journal-title-group><issn pub-type="epub">2164-2842</issn><publisher><publisher-name>Scientific Research Publishing</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.4236/ojneph.2017.72004</article-id><article-id pub-id-type="publisher-id">OJNeph-76930</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Articles</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="Discipline-v2"><subject>Medicine&amp;Healthcare</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>
 
 
  Anxio-Depressive Morbidity in Chronic Hemodialysis at the CHU SO of Lome (Togo)
 
</article-title></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Kokou</surname><given-names>Messanh Agbémélé Soedje</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff1"><sup>1</sup></xref><xref ref-type="corresp" rid="cor1"><sup>*</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Kossi</surname><given-names>Akomola Sabi</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff2"><sup>2</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Eyram</surname><given-names>Yoan Makafui Amekoudi</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff2"><sup>2</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Kparakate</surname><given-names>Bouboune Kota-Mamah</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff2"><sup>2</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Befa</surname><given-names>Noto-Kadou-Kaza</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff2"><sup>2</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Bartholome</surname><given-names>Komivi Azorbly</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff1"><sup>1</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Joel</surname><given-names>Mawuko Gbetogbe</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff1"><sup>1</sup></xref></contrib><contrib contrib-type="author" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Kolou</surname><given-names>Simliwa Dassa</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff1"><sup>1</sup></xref></contrib></contrib-group><aff id="aff1"><addr-line>Clinic of Psychiatry and Medical Psychology, CHU-Campus, Lomé, Togo</addr-line></aff><aff id="aff2"><addr-line>Department of Nephrology and Hemodialysis, Unit of CHU-Sylvanus Olympio, Lomé, Togo</addr-line></aff><author-notes><corresp id="cor1">* E-mail:<email>soedjem@gmail.com(KMAS)</email>;</corresp></author-notes><pub-date pub-type="epub"><day>16</day><month>06</month><year>2017</year></pub-date><volume>07</volume><issue>02</issue><fpage>25</fpage><lpage>37</lpage><history><date date-type="received"><day>March</day>	<month>21,</month>	<year>2017</year></date><date date-type="rev-recd"><day>Accepted:</day>	<month>June</month>	<year>13,</year>	</date><date date-type="accepted"><day>June</day>	<month>16,</month>	<year>2017</year></date></history><permissions><copyright-statement>&#169; Copyright  2014 by authors and Scientific Research Publishing Inc. </copyright-statement><copyright-year>2014</copyright-year><license><license-p>This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</license-p></license></permissions><abstract><p>
 
 
  Introduction: This work aims to identify and analyze the anxio-depressive morbidity that the renal insufficiency in hemodialysis can present. Methodology: The framework of this work was the department of nephrology and the hemodialysis unit of the CHU Sylvanus Olympio of Lome. This was a cross-sectional, single-pass, descriptive and analytical study that ran from January 1st, 2016 to June 30th, 2016. Included were all chronic hemodialysis patients who gave their free and well-informed consent and who have no psychiatric history. To assess anxiety and depression, the Hospital Anxiety and Depressive Scale of Zigmond and Snaith was used. The processing of the data was done with the software Epi Info 7 (version 7.1.2.0). Results: The number of patients was 91 and all were included. The mean age at 46.51 &#177; 14.41 years with extremes of 11 and 84 years and a sex ratio at 1.6 were observed. Anxiety (A3) was in 52.8% of women and depressed (D3) in 63.2% of men. The absence of social security increases the risk of anxiety disorders among respondents by three (RR = 2.6, p = 0.04). A duration of change of Chronic Renal Failure (CRF) less than 6 months was associated with the occurrence of depression (p = 0.04) with hemodialysis patients. The relative risk of depressive episodes increased three-fold with the hemodialysis patients (RR = 2.7). Conclusion: Collaboration between psychiatrists, psychologists and somaticians (doctors of the body) can occur at different times during dialysis, in order to overcome the difficulties that may arise during the treatment.
 
</p></abstract><kwd-group><kwd>Anxiety</kwd><kwd> Depression</kwd><kwd> Renal Dialysis</kwd><kwd> Psychopathology</kwd><kwd> Sub-Saharan Africa</kwd></kwd-group></article-meta></front><body><sec id="s1"><title>1. Introduction</title><p>Chronic renal failure is a serious disease that causes a gradual and irreversible deterioration of the ability of the kidneys to filter blood and excrete certain hormones. The products of the metabolism and the excess water pass less and less in the urine and accumulate in the organism [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref1">1</xref>] . Hemodialysis is what is called a renal supplementation method, that is, a technique to survive with kidneys that no longer function or almost no longer function. It makes it possible to rid the blood of the waste and the water normally eliminated by the kidneys and thus realizes an extra-renal purification of the organism. Hemodialysis has transformed the evolutionary course, once fatal of chronic renal failure. It improved patient comfort and life expectancy [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref2">2</xref>] .</p><p>The treatment of renal insufficiency by chronic hemodialysis is often associated with impaired quality of life of patients [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref3">3</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref4">4</xref>] . Although the progression of diagnostic and therapeutic techniques has significantly improved the prognosis of many chronic patients, renal insufficiency presents a particular problem in that it is still waiting for a renal transplant since hemodialysis provides only its survival. During this period, the improvement of the patient’s quality of life depends on taking care of his multiple health problems, which must in particular take account of the installation in the duration of the situation of substitution (the Hemodialysis) and the degree of tolerance of the patient [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref5">5</xref>] . These problems are often underestimated due to selective attention focused on kidney disease and/or diagnostic difficulty due to an entanglement of various disorders. These include anxiety and depression, linked to the disabling and often painful nature of the disease, but also to socio-economic handicaps [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref7">7</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref8">8</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref9">9</xref>] . Anxiety and depressive disorders can have a considerable influence on the prognosis of this chronic pathology. The context is quite peculiar in tropical environment compared to representations and the experience of being connected to machines several times a week. In everyday practice, these problems are not at the forefront because of standardization or even a lack of knowledge of these disorders, of the importance often attributed to their organic appearance and difficulties in their evaluation. Few studies have investigated the magnitude of these mental health problems in hemodialysis and the factors associated with them in Togo. Most authors also point out that the prognosis of moderate anxiety and depressive disorders is not as favorable as is thought and that the cost of their management is often higher than that of severe psychiatric states [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref7">7</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref10">10</xref>] .</p><p>It is within the framework of a global approach of the patient in hemodialysis and to highlight these disorders that this work was initiated for a better management. It aims to identify and analyze the anxio-depressive morbidity that can present the renal insufficiency in hemodialysis.</p></sec><sec id="s2"><title>2. Methodology</title><sec id="s2_1"><title>2.1. Study Framework</title><p>The study was carried out in the department of nephrology and hemodialysis unit of the CHU Sylvanus Olympio in Lom&#233;, with a total capacity of 16 beds for 11 functional dialysis stations. This structure is the only state hemodialysis center in Togo.</p></sec><sec id="s2_2"><title>2.2. Patients and Methods</title><sec id="s2_2_1"><title>2.2.1. Type, Period of Study and Patients</title><p>This was a single-pass cross-sectional study with a descriptive and analytical purpose which took place from January 1<sup>st</sup>, 2016 to June 30<sup>th</sup>, 2016, so, duration of 6 months. The sample size was 91.</p><p>All patients with chronic hemodialysis for at least one (1) month at the beginning of the study period and having given their free and well-informed consent have been included regardless of age, sex, race and nationality.</p><p>Patients with a proven history of psychiatric illness regardless of the diagnosis as well as those with a cognitive impairment were excluded.</p></sec><sec id="s2_2_2"><title>2.2.2. Data Collection</title><p>A doctoral student has personally collected the data using a standardized survey form pre-established in semi-directed interview, with each patient seen after his dialysis session and by appointment and to whom the goal of this work has already been explained. This fact sheet included socio-demographic data (age, sex, marital status, level of education, profession, number of dependent children, relatives, existence of financial income), clinical data and management of renal insufficiency and data on the assessment of anxiety and depression.</p><p>To assess anxiety and depression, a psychometric scale was scored: the Hospital Anxiety and Depressive Scale of Zigmond and Snaith [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref11">11</xref>] .</p><p>The Hospital Anxiety and Depressive Scale is a questionnaire consisting of 14 items: seven (7) items for the exploration of anxiety symptoms; Seven (7) items for the exploration of depressive symptoms. Each item is rated from 0 to 3 depending on the severity of the symptoms. It takes the total of the slope anxiety and depression: 21 points maximum for each. A score of less than 8 corresponds to an absence of anxiety (Group A1) and depression (Group D1), a score between 8 and 10 corresponds to a questionable anxious condition (Group A2) or doubtful depressive condition (Group D2), a score above 10 corresponds to a certain anxiety state (Group A3) or certain depression (Group D3).</p><p>The doctoral student in question had done a specific theoretical and practical training in nephrology and an apprenticeship of passing the test by a psychiatrist with whom he carried out a preliminary investigation. For patients who did not understand French, questions were translated as they were evaluated in the vernacular. The diagnoses used respected the diagnostic criteria of the International Classification of Diseases 10<sup>th</sup> version (ICD 10) both for the renal insufficiency in its various stages and for the diagnosis of anxiety disorders or depressive states in their various clinical forms.</p></sec><sec id="s2_2_3"><title>2.2.3. Data Processing and Analysis</title><p>For the analysis, the explanatory variables were age, sex, marital status, education level and mean duration of renal disease progression prior to hemodialysis, and the variables explained were life on hemodialysis; depression and anxiety. The processing of the data was done with the software Epi Info 7 (version 7.1.2.0). It included the calculation of averages, minimum, maximum and standard deviation. The chi-square test, the Fischer tests, the Pearson and one-factor analysis were used. The significance level was set at 5%.</p></sec></sec></sec><sec id="s3"><title>3. Results</title><p>The number of patients treated with chronic hemodialysis in the nephrology department of the CHU-SO at the time of the study was 91. All patients met the inclusion criteria and consented to participate in the study, participation rate of 100%.</p><sec id="s3_1"><title>3.1. Socio-Demographic Data</title><p>The sample under study had an average age of 46.51 years with a standard deviation of 14.41 and extremes of 11 and 84 years. The age group from 40 to 59 was predominantly represented to 48.35%, or 44 patients, followed by that of 20 to 39 years to 30.77%, or 28% dialyzed. The male sex predominated with 56 patients (61.54%) versus 35 women (38.46%), a sex ratio of 1.6. The majority of hemodialysis patients, 71.43% were in couples (65 patients married or in cohabitation). Of the 93.41% educated (85 respondents) in this series, 40% (46 respondents) had secondary education level and 32.97% (30 respondents). In the professional domain, executives, retirees, liberal professions and traders/dis- tributors were respectively accounted for 26.37 percentage (24 hemodialysis), 15.38 (14 hemodialysis), 14.29 (13 hemodialysis) and 13.19 (12 hemodialysis). Workers, unemployed, housewives, soldiers and students constituted other professional profiles. Sixty-eight point thirteen percent or 62 patients lost their jobs with the disease. About health insurance, 60 hemodialysis (65.93%) did not have insurance. Concerning the number of dependent children, 43 patients (47.25%), 29 patients (31.87%), 17 patients (18.68%) and 2 patients (2.20%), had respectively 1 to 3 patients, 0, 4 to 6 and over 7 dependent children. Relative to the way of life, 87.91% or 78 people lived in family. The attitude of the family was an acceptance and support to 80.22% (75 cases), an indifference to 13.19% (12 cases) and a rejection in 6.59% (6 cases).</p></sec><sec id="s3_2"><title>3.2. Clinical Data</title><p>The duration of the Chronic Renal Failure (CRF) before hemodialysis was on average 9.16 months with extremes of 0 to 84 months. The average duration of life in hemodialysis was 44.44 months with extremes of 1 and 151 months.</p><p>The backgrounds were dominated by high blood pressure to 68.13% and the practice of self-medication was noted to 37.36%. Initial nephropathy was essentially vascular in the sample to 48.35%. The causes of nephropathy were mainly arterial high blood pressure up to 50.55%. These results are highlighted in <xref ref-type="table" rid="table1">Table 1</xref>.</p></sec><sec id="s3_3"><title>3.3. Demographic and Socio-Professional Parameters according to Anxiety and Depression Groups</title><p>Anxiety (A3) was to 52.8% of women and depressed (D3) to 63.2% of men. Levels of secondary and university education were more strongly represented in the</p><table-wrap id="table1" ><label><xref ref-type="table" rid="table1">Table 1</xref></label><caption><title> Clinical and prevalence data for hemodialysis anxiety and depression</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" >Number n = 91</th><th align="center" valign="middle" >Percentages %</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >Pathological and dieatary history</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >High Blood Pressure</td><td align="center" valign="middle" >62</td><td align="center" valign="middle" >68.13</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Diabetes</td><td align="center" valign="middle" >9</td><td align="center" valign="middle" >9.89</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Renal disease</td><td align="center" valign="middle" >6</td><td align="center" valign="middle" >6.59</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Hemoglobinopathy AS</td><td align="center" valign="middle" >3</td><td align="center" valign="middle" >3.30</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Cardiopathy</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >1.10</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Hypercholesterolemia</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >1.10</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Surgery</td><td align="center" valign="middle" >31</td><td align="center" valign="middle" >34.07</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Self-medication</td><td align="center" valign="middle" >34</td><td align="center" valign="middle" >37.36</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Infusion</td><td align="center" valign="middle" >29</td><td align="center" valign="middle" >31.87</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Alcohol user</td><td align="center" valign="middle" >7</td><td align="center" valign="middle" >7.69</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Tobacco user</td><td align="center" valign="middle" >5</td><td align="center" valign="middle" >5.49</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Others*</td><td align="center" valign="middle" >6</td><td align="center" valign="middle" >6.59</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Initial nephropathy</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Vascular</td><td align="center" valign="middle" >44</td><td align="center" valign="middle" >48.35</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Glomerular</td><td align="center" valign="middle" >26</td><td align="center" valign="middle" >28.57</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Interstitial tubulo</td><td align="center" valign="middle" >12</td><td align="center" valign="middle" >13.19</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Not determined</td><td align="center" valign="middle" >7</td><td align="center" valign="middle" >7.69</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Mixed</td><td align="center" valign="middle" >2</td><td align="center" valign="middle" >2.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Causes of nephropathy &#181;</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >High Blood Pressure</td><td align="center" valign="middle" >46</td><td align="center" valign="middle" >50.55</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Toxic</td><td align="center" valign="middle" >9</td><td align="center" valign="middle" >9.89</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Diabetes</td><td align="center" valign="middle" >9</td><td align="center" valign="middle" >9.89</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Not determined</td><td align="center" valign="middle" >7</td><td align="center" valign="middle" >7.69</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Pregnancy</td><td align="center" valign="middle" >6</td><td align="center" valign="middle" >6.59</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Chronic Glomerular Nephropathy</td><td align="center" valign="middle" >4</td><td align="center" valign="middle" >4.40</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Infection with Human Immunodeficiency Virus</td><td align="center" valign="middle" >4</td><td align="center" valign="middle" >4.40</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Multiple myeloma</td><td align="center" valign="middle" >2</td><td align="center" valign="middle" >2.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Nephrotic syndrome</td><td align="center" valign="middle" >2</td><td align="center" valign="middle" >2.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Autosomal Dominant Polycystic Disease</td><td align="center" valign="middle" >2</td><td align="center" valign="middle" >2.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Lithiasis</td><td align="center" valign="middle" >2</td><td align="center" valign="middle" >2.19</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Lupus Erythematosus Disseminated</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >1.10</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Viral hepatitis B</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >1.10</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Sickle-cell anemia</td><td align="center" valign="middle" >1</td><td align="center" valign="middle" >1.10</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Prevalence of anxiety and depression</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Anxiety</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >A3 (certain anxiety)</td><td align="center" valign="middle" >36</td><td align="center" valign="middle" >39.56</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >A1 (No anxiety)</td><td align="center" valign="middle" >29</td><td align="center" valign="middle" >31.87</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >A2 (doubtful anxiety)</td><td align="center" valign="middle" >26</td><td align="center" valign="middle" >28.57</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Depression</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >D3 (certain depression)</td><td align="center" valign="middle" >38</td><td align="center" valign="middle" >41.76</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >D1 (No depression)</td><td align="center" valign="middle" >34</td><td align="center" valign="middle" >37.36</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >D2 (doubtful depression)</td><td align="center" valign="middle" >19</td><td align="center" valign="middle" >20.88</td></tr></tbody></table></table-wrap><p>*Valvulopathy, Vasculo-Cerebral Accident, Polyarthritis Rheumatoid, Cataract, Myeloma, Lupus Erythematosus Disseminated; &#181; Possibility of several etiologies that can explain the CRF.</p><p>anxiety group, with rates of 50% and 27.8%, respectively, than in the depressed group, with 47.4% and 34.2%, respectively. Compared to those who lived together, 75% were anxious (A3) and 65.8% of the depressed (D3) were in a couple. The majority of hemodialysis patients without health insurance were in the anxiety group (77.8%) and the depressed group (73.7%). These results are explained in <xref ref-type="table" rid="table2">Table 2</xref>.</p></sec><sec id="s3_4"><title>3.4. Factors Associated with the Occurrence of Anxiety</title><p>Female sex was associated with the occurrence of anxiety disorders (p = 0.03) with hemodialysis patients. The relative risk of anxiety was increased threefold in female dialysis patients (RR = 2.6). The profession of trader/reseller was associated with the occurrence of anxiety disorders (p = 0.04). The risk of developing anxiety with hemodialysis was multiplied by 4 with traders or resellers (RR = 3.6). The absence of social security increases the risk of anxiety disorders among respondents by three (RR = 2.6, p = 0.04). Among the clinical factors studied, neither the existence of chronic disease nor the duration of renal disease progression and nor the duration of life by hemodialysis had any influence on the occurrence of anxiety (p &gt; 0.05). <xref ref-type="table" rid="table3">Table 3</xref> highlights the details of these assertions.</p><table-wrap id="table2" ><label><xref ref-type="table" rid="table2">Table 2</xref></label><caption><title> Distribution according to demographic and socio-professional parameters</title></caption><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle"  colspan="5"  >Anxiety</th><th align="center" valign="middle"  colspan="6"  >Depression</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" >A1 n(%)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >A2 n(%)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >A3 n(%)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >D1 n(%)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >D2 n(%)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >D3 n(%)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Gender F</td><td align="center" valign="middle" >9(31.0)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >8(30.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >19(52.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >13(38.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >9(47.4)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >14(36.8)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Gender M</td><td align="center" valign="middle" >20(69.0)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >18(69.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >17(47.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >21(61.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >10(52.6)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >24(63.2)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Education</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Uneducated</td><td align="center" valign="middle" >1(03.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >2(07.7)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >3(08.3)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >1(02.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >3(15.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >2(05.3)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Primary</td><td align="center" valign="middle" >1(03.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >3(11.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >5(13.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >3(08.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >1(05.3)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >5(13.2)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Secondary</td><td align="center" valign="middle" >13(44.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >15(57.7)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >18(50.0)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >19(55.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >9(47.4)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >18(47.4)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >University</td><td align="center" valign="middle" >14(48.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >6(23.1)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >10(27.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >11(32.4)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >6(31.6)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >13(34.2)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Marital status</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >In pair</td><td align="center" valign="middle" >22(75.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >16(61.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >27(75.0)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >23(67.7)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >17(89.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >25(65.8)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Non in pair</td><td align="center" valign="middle" >7(24.1)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >10(38.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >9(25.0)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >11(32.3)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >2(10.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >13(34.2)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Social security</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Insured</td><td align="center" valign="middle" >17(58.6)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >7(26.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >8(22.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >15(44.1)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >7(36.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >10(26.3)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Non insured</td><td align="center" valign="middle" >12(41.4)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >19(73.1)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >28(77.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >19(55.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >12(63.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >28(73.7)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Relatives</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Living with family</td><td align="center" valign="middle" >24(82.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >25(96.1)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >31(86.1)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >30(88.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >17(89.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >33(86.8)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Living alone</td><td align="center" valign="middle" >5(17.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >1(03.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >5(13.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >4(11.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >2(10.5)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >5(13.2)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Employment</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Stable employment</td><td align="center" valign="middle" >15(51.7)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >4(15.4)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >10(27.8)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >16(47.1)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >5(26.3)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >8(21.0)</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Loss of employment</td><td align="center" valign="middle" >14(48.3)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >22(84.6)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >26(72.2)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >18(52.9)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >14(73.7)</td><td align="center" valign="middle"  colspan="2"  >30(79.0)</td></tr></tbody></table></table-wrap><table-wrap-group id="3"><label><xref ref-type="table" rid="table3">Table 3</xref></label><caption><title> Demographic, socio-professional and clinical factors crossed with anxiety</title></caption><table-wrap id="3_1"><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle"  colspan="2"  >Anxiety n(%)</th><th align="center" valign="middle" >RR<sup>1</sup> [IC<sub>95%</sub>]<sup>2</sup></th><th align="center" valign="middle" >p<sup>3</sup></th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" >yes</td><td align="center" valign="middle" >no</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Demographic factors</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Gender</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" >0.03</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Female</td><td align="center" valign="middle" >19(52.8)</td><td align="center" valign="middle" >17(47.2)</td><td align="center" valign="middle" >2.6[1.0 - 5.9]</td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Male</td><td align="center" valign="middle" >17(30.9)</td><td align="center" valign="middle" >38(69.1)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Age</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >≥50 years</td><td align="center" valign="middle" >12(30.0)</td><td align="center" valign="middle" >28(70.0)</td><td align="center" valign="middle" >0.5[0.2 - 1.2]</td><td align="center" valign="middle" >0.10</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >&lt;50 years</td><td align="center" valign="middle" >24(47.1)</td><td align="center" valign="middle" >27(52.9)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Marital status</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >In pair</td><td align="center" valign="middle" >27(41.5)</td><td align="center" valign="middle" >38(58.5)</td><td align="center" valign="middle" >1.3[0.5 - 3.5]</td><td align="center" valign="middle" >0.50</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Non in pair</td><td align="center" valign="middle" >9(34.6)</td><td align="center" valign="middle" >17(65.4)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Education</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Uneducated</td><td align="center" valign="middle" >3(50.0)</td><td align="center" valign="middle" >3(50.0)</td><td align="center" valign="middle" >1.6[0.3 - 8.3]</td><td align="center" valign="middle" >0.60</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Educated</td><td align="center" valign="middle" >33(38.8)</td><td align="center" valign="middle" >52(61.2)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Socio-professional factors</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Profession</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Trader/Reseller</td><td align="center" valign="middle" >8(66.7)</td><td align="center" valign="middle" >4(33.3)</td><td align="center" valign="middle" >3.6[1.0 - 13.2]</td><td align="center" valign="middle" >0.04</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Liberal</td><td align="center" valign="middle" >7(53.9)</td><td align="center" valign="middle" >6(46.1)</td><td align="center" valign="middle" >2.0[0.6 - 6.40]</td><td align="center" valign="middle" >0.30</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Executive</td><td align="center" valign="middle" >10(41.7)</td><td align="center" valign="middle" >14(58.3)</td><td align="center" valign="middle" >1.1[0.4 - 2.90]</td><td align="center" valign="middle" >0.80</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Worker</td><td align="center" valign="middle" >3(37.5)</td><td align="center" valign="middle" >5(62.5)</td><td align="center" valign="middle" >0.9[0.2 - 4.10]</td><td align="center" valign="middle" >0.90</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Pensioner</td><td align="center" valign="middle" >3(21.4)</td><td align="center" valign="middle" >11(78.6)</td><td align="center" valign="middle" >0.4[0.1 - 1.40]</td><td align="center" valign="middle" >0.10</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Housewife</td><td align="center" valign="middle" >1(16.7)</td><td align="center" valign="middle" >5(83.3)</td><td align="center" valign="middle" >0.3[0.0 - 2.50]</td><td align="center" valign="middle" >0.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >unemployed</td><td align="center" valign="middle" >3(42.9)</td><td align="center" valign="middle" >4(57.1)</td><td align="center" valign="middle" >1.2[0.2 - 5.50]</td><td align="center" valign="middle" >0.90</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Stable employment</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Yes</td><td align="center" valign="middle" >10(34.5)</td><td align="center" valign="middle" >19(65.5)</td><td align="center" valign="middle" >0.7[0.3 - 1.80]</td><td align="center" valign="middle" >0.50</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >26(41.9)</td><td align="center" valign="middle" >36(58.1)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Social security</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Insured</td><td align="center" valign="middle" >8(25.8)</td><td align="center" valign="middle" >23(74.2)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Uninsured</td><td align="center" valign="middle" >28(46.7)</td><td align="center" valign="middle" >32(53.3)</td><td align="center" valign="middle" >2.6[0.9 - 6.50]</td><td align="center" valign="middle" >0.04</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Financial aid</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Yes</td><td align="center" valign="middle" >19(35.9)</td><td align="center" valign="middle" >34(64.1)</td><td align="center" valign="middle" >0.7[0.3 - 1.60]</td><td align="center" valign="middle" >0.40</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >17(44.7)</td><td align="center" valign="middle" >21(55.3)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Dependent child</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Yes</td><td align="center" valign="middle" >24(38.7)</td><td align="center" valign="middle" >38(61.3)</td><td align="center" valign="middle" >0.9[0.4 - 2.20]</td><td align="center" valign="middle" >0.80</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >12(41.4)</td><td align="center" valign="middle" >17(58.6)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Relative</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Living in family</td><td align="center" valign="middle" >31(38.8)</td><td align="center" valign="middle" >49(61.2)</td><td align="center" valign="middle" >0.8[0.2 - 2.70]</td><td align="center" valign="middle" >0.70</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Living alone</td><td align="center" valign="middle" >5(45.4)</td><td align="center" valign="middle" >6(54.6)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Clinical factors</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Chronic disease</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr></tbody></table></table-wrap><table-wrap id="3_2"><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" >Yes</th><th align="center" valign="middle" >25(34.7)</th><th align="center" valign="middle" >47(64.3)</th><th align="center" valign="middle" >0.5[0.2 - 1.3]</th><th align="center" valign="middle" >0.2</th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >10(52.6)</td><td align="center" valign="middle" >9(47.4)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Duration of progression of CRI before dialysis</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >&lt;6 months</td><td align="center" valign="middle" >24(42.9)</td><td align="center" valign="middle" >32(57.1)</td><td align="center" valign="middle" >1.4[0.6 - 3.5]</td><td align="center" valign="middle" >0.4</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >≥6 months</td><td align="center" valign="middle" >12(34.3)</td><td align="center" valign="middle" >23(65.7)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Hemodialysis lifetime</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >&lt;6 months</td><td align="center" valign="middle" >8(44.4)</td><td align="center" valign="middle" >10(55.6)</td><td align="center" valign="middle" >1.3[0.5 - 3.6]</td><td align="center" valign="middle" >0.6</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >≥6 months</td><td align="center" valign="middle" >28(38.4)</td><td align="center" valign="middle" >45(61.6)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr></tbody></table></table-wrap></table-wrap-group><p><sup>1</sup>: relative risk, <sup>2</sup>: confidence interval, <sup>3</sup>: chance.</p></sec><sec id="s3_5"><title>3.5. Factors Associated with the Onset of Depression</title><p>No demographic factor influenced the onset of depression. The differences observed were random (p &gt; 0.05). The socio-professional characteristics of the subjects did not significantly affect the occurrence of depression (p &gt; 0.05), although the loss of employment was associated with more depressive episodes (p = 0.06). A period of evolution of the CRF under 6 months was associated with the occurrence of depression (p = 0.04) with hemodialysis patients. The relative risk of depressive episodes increased three-fold by these (RR = 2.7). These results are explained in <xref ref-type="table" rid="table4">Table 4</xref>.</p></sec></sec><sec id="s4"><title>4. Discussion</title><p>The study framework was the hemodialysis unit of the nephrology department of the CHU Sylvanus Olympio of Lome. It is the only public service for the diagnosis and management of nephrological diseases in Togo. Nevertheless, the small sample size (91 individuals) and its characteristics do not make it possible to generalize the results to the whole population. Data collection by one person limits the interpretation means of anxio-depressive symptoms. This experimental study on the psychiatric morbidity in hemodialysis in Togo has the merit of giving a scientific and real tendency of its diseases in the department of nephrology because having concerned the totality of the users.</p><p>The Hospital Anxiety and Depressive Scale (HADS) is a mixed questionnaire consisting of 14 items including 7 for anxiety and 7 for depression. The latter studies psychic phenomena as distinct categories. This categorical approach, which is very relevant in term of pedagogy, finds its limit in the existence of syndromic comorbidity (anxiety-depression).</p><sec id="s4_1"><title>4.1. Epidemiological Aspects</title><p>The mean age of hemodialysis patients was 46.5 years, with a greater representation of the 40 - 59 age group at 48.35%. There was also a male predominance of 61.54%; or a sex-ratio of 1.6. The youth of the study population shows that renal insufficiency affects the economically active social strata. These results are similar to those of Maiga et al. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] in Niamey (Niger) who found a mean age of 45.49 and a male predominance of 71.1%. This male predominance was also noted by</p><table-wrap-group id="4"><label><xref ref-type="table" rid="table4">Table 4</xref></label><caption><title> Demographic, socio-professional and clinical factors influencing the occurrence of depression among respondents</title></caption><table-wrap id="4_1"><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle"  colspan="2"  >Depression n(%)</th><th align="center" valign="middle" >RR<sup>1</sup> [IC<sub>95%</sub>]<sup>2</sup></th><th align="center" valign="middle" >p<sup>3</sup></th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" >yes</td><td align="center" valign="middle" >no</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Demographic factors</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Gender</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Female</td><td align="center" valign="middle" >14(38.9)</td><td align="center" valign="middle" >22(61.1)</td><td align="center" valign="middle" >0.8[0.3 - 1.9]</td><td align="center" valign="middle" >0.70</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Male</td><td align="center" valign="middle" >24(43.6)</td><td align="center" valign="middle" >31(56.4)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Age</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >≥50 years</td><td align="center" valign="middle" >15(37.5)</td><td align="center" valign="middle" >25(62.5)</td><td align="center" valign="middle" >0.7[0.3 - 1.7]</td><td align="center" valign="middle" >0.50</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >&lt;50 years</td><td align="center" valign="middle" >23(45.1)</td><td align="center" valign="middle" >28(54.9)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Marital status</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >In pair</td><td align="center" valign="middle" >25(38.5)</td><td align="center" valign="middle" >40(61.5)</td><td align="center" valign="middle" >0.6[0.2 - 1.6]</td><td align="center" valign="middle" >0.30</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Non in pair</td><td align="center" valign="middle" >13(50.0)</td><td align="center" valign="middle" >13(50.0)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Education</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Uneducated</td><td align="center" valign="middle" >36(42.3)</td><td align="center" valign="middle" >49(57.7)</td><td align="center" valign="middle" >1.5[0.3 - 8.5]</td><td align="center" valign="middle" >0.70</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Educated</td><td align="center" valign="middle" >2(33.3)</td><td align="center" valign="middle" >4(66.7)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Socio-professional factors</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Profession</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Trader/Reseller</td><td align="center" valign="middle" >5(41.7)</td><td align="center" valign="middle" >7(58.3)</td><td align="center" valign="middle" >0.9[0.3 - 3.40]</td><td align="center" valign="middle" >0.90</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Liberal</td><td align="center" valign="middle" >7(53.9)</td><td align="center" valign="middle" >6(46.1)</td><td align="center" valign="middle" >1.8[0.5 - 5.80]</td><td align="center" valign="middle" >0.30</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Executive</td><td align="center" valign="middle" >8(33.3)</td><td align="center" valign="middle" >16(66.7)</td><td align="center" valign="middle" >0.6[0.2 - 1.60]</td><td align="center" valign="middle" >0.30</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Worker</td><td align="center" valign="middle" >5(62.5)</td><td align="center" valign="middle" >3(37.5)</td><td align="center" valign="middle" >2.5[0.6 - 11.3]</td><td align="center" valign="middle" >0.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Pensioner</td><td align="center" valign="middle" >5(35.7)</td><td align="center" valign="middle" >9(64.3)</td><td align="center" valign="middle" >0.7[0.2 - 2.40]</td><td align="center" valign="middle" >0.60</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Housewife</td><td align="center" valign="middle" >1((16.7)</td><td align="center" valign="middle" >5(83.3)</td><td align="center" valign="middle" >0.2[0.02 - 2.3]</td><td align="center" valign="middle" >0.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Unemployed</td><td align="center" valign="middle" >5(71.4)</td><td align="center" valign="middle" >2(28.6)</td><td align="center" valign="middle" >3.9[0.7 - 21.0]</td><td align="center" valign="middle" >0.09</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Stable employment</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Yes</td><td align="center" valign="middle" >8(27.6)</td><td align="center" valign="middle" >21(72.4)</td><td align="center" valign="middle" >0.4[0.1 - 1.00]</td><td align="center" valign="middle" >0.06</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >30(48.4)</td><td align="center" valign="middle" >32(51.6)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Social security</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Insured</td><td align="center" valign="middle" >10(32.3)</td><td align="center" valign="middle" >21(67.7)</td><td align="center" valign="middle" >0.4[0.1 - 1.00]</td><td align="center" valign="middle" >0.20</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Uninsured</td><td align="center" valign="middle" >28(46.7)</td><td align="center" valign="middle" >32(53.3)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Financial aid</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >yes</td><td align="center" valign="middle" >26(49.1)</td><td align="center" valign="middle" >27(50.9)</td><td align="center" valign="middle" >2[0.8 - 4.90]</td><td align="center" valign="middle" >0.09</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >12(31.6)</td><td align="center" valign="middle" >26(68.4)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Dependent child</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Yes</td><td align="center" valign="middle" >22(35.5)</td><td align="center" valign="middle" >40(64.5)</td><td align="center" valign="middle" >0.4[0.2 - 1.10]</td><td align="center" valign="middle" >0.07</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >16(55.2)</td><td align="center" valign="middle" >13(44.8)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Relative</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Living in family</td><td align="center" valign="middle" >33(41.2)</td><td align="center" valign="middle" >47(58.8)</td><td align="center" valign="middle" >0.8[0.2 - 3.00]</td><td align="center" valign="middle" >0.07</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Living alone</td><td align="center" valign="middle" >5(45.4)</td><td align="center" valign="middle" >6(54.6)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Clinical factors</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr></tbody></table></table-wrap><table-wrap id="4_2"><table><tbody><thead><tr><th align="center" valign="middle" >Chronic disease</th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th><th align="center" valign="middle" ></th></tr></thead><tr><td align="center" valign="middle" >Yes</td><td align="center" valign="middle" >31(43.1)</td><td align="center" valign="middle" >41(56.9)</td><td align="center" valign="middle" >1.3[0.5 - 3.7]</td><td align="center" valign="middle" >0.60</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >No</td><td align="center" valign="middle" >7(36.8)</td><td align="center" valign="middle" >12(63.2)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Duration of progression of CRI before dialysis</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >&lt;6 months</td><td align="center" valign="middle" >28(50.0)</td><td align="center" valign="middle" >28(50.0)</td><td align="center" valign="middle" >2.7[1.0 - 6.2]</td><td align="center" valign="middle" >0.04</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >≥6 months</td><td align="center" valign="middle" >10(28.6)</td><td align="center" valign="middle" >25(71.4)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >Hemodialysis lifetime</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >&lt;6 months</td><td align="center" valign="middle" >9(50.0)</td><td align="center" valign="middle" >9(50.0)</td><td align="center" valign="middle" >1.5[0.5 - 4.2]</td><td align="center" valign="middle" >0.40</td></tr><tr><td align="center" valign="middle" >≥6 months</td><td align="center" valign="middle" >29(39.7)</td><td align="center" valign="middle" >44(60.3)</td><td align="center" valign="middle" ></td><td align="center" valign="middle" ></td></tr></tbody></table></table-wrap></table-wrap-group><p><sup>1</sup>: relative risk, <sup>2</sup>: confidence interval, <sup>3</sup>: chance.</p><p>Njah et al. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref5">5</xref>] to 57.79% in Monastir (Tunisia). In a study carried out in France in 2009, Untas et al. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref12">12</xref>] had found a higher mean age at 63.1 years. Indeed, a higher life expectancy, supported by greater accessibility to quality health care and better socio-economic conditions in the West, may explain this difference.</p><p>This series recorded a high literacy rate at 93.41%; which was not the case for Maiga et al. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] where only 51.3% were literate. The occupational profile of this latter study was carried out on a population mainly based on trade and breeding (Niger), sectors of activity that do not necessarily require education. Moreover, the relatively low literacy rate of Niger, which is 28.7% against 60.4% in Togo, confirms this difference [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref13">13</xref>] .</p><p>The mean duration of the CRF of patients before dialysis was 9.16 months. It is 4.6 years or 55.2 months in the Monastir series [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref5">5</xref>] and 33.85 months in the Niger series [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] . The very low mean among the respondents reflects the delay in the diagnosis and the specialized care of renal disease in this study, resulting in a rapid evolution towards a terminal CRF and therefore to a supply post treatment. The study recorded a mean duration of life in hemodialysis of 44.4 months or 3.7 years; which is similar to the result of Ndiaye-Ndongo et al. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref2">2</xref>] in Senegal, which had recovered an average of 3.86 years or 46.32 months. These results contrast with those of Untas et al. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref12">12</xref>] who had recorded oldness mean of 8 years’ dialysis with a standard deviation of 6.4 years. The largest average dialysis life of the French series is explained not only by the higher life expectancy of the West, but also by other parameters such as delayed diagnosis, delayed treatment under replacement therapy due to its relatively high cost and no subsidy, and the inadequacy of hemodialysis center in developing countries. This is compounded by the fact that some patients undertook their first dialysis sessions in private centers, which would not have been taken into account in studies targeting national centers.</p></sec><sec id="s4_2"><title>4.2. Prevalence of Anxiety and Depressive Disorders</title><p>Among the respondents, 41.76% had a definite depression (group D3) compared with 39.56% of definite anxiety (group A3). However, this difference is not significant (p &gt; 0.05). In a Tunisian series, 44% of depressive symptoms were recorded with or without anxiety [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref5">5</xref>] . This rate was similar to that of this work even if the scales used were different. Moreover, this rate in its series takes into account both cases of probable anxio-depressive disorders and some cases. A study comparable to the present survey carried out in Niger [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] using the same rating scale (HADS) found that there was less definite depression at 23.7%, and very few subjects definitely anxious at 14.5% [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] . Unlike the study sample, the dialysis patients in this series got a systematic psychological accompaniment, which may explain these observed differences.</p></sec><sec id="s4_3"><title>4.3. Factors Associated with Anxiety Disorders</title><p>The women in this study expressed three times more anxiety than men (RR = 2.6, p = 0.03). A study on anxiety and depression in hemodialysis carried out in France revealed the same finding (RR = 2.6) [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref12">12</xref>] . Women express more anxiety than men. This result is in line with the literature, where studies show that women are more anxious than men regardless of the measurement tools used [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref14">14</xref>] . In addition, the profession of trader or reseller who was four times more likely to develop anxiety disorders (RR = 3.6, p = 0.04), was predominantly female at 83.3%.</p><p>The prevalence of anxiety disorders did not show a significant effect of sex according to Maiga et al. [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] in Niger. Indeed, in this series, women were mainly housewives, thus without financial income; while in our study, most women or 77.8% had a job, therefore a financial income. The loss of this source of income with chronic renal disease would increase the occurrence of anxiety disorders. The professional activity is also considered as a protective factor while inactivity is often perceived as a source of social demoralization. The work would allow the patient to broaden the scope of his relationships, assume his responsibilities, assert his independence and thus control his situation [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref15">15</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref16">16</xref>] [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref17">17</xref>] .</p><p>Traders and resellers were the occupational group most affected by anxiety in this series, with a risk multiplied by four (RR = 3.6, p = 0.04). This is due to the relative sedentariness imposed by dialysis when it is known that traders often travel to store supplies or deliver their items. Moreover, the uniqueness of the national dialysis center in Togo constitutes an obstacle to this need for migration, which is implied by trade. The absence of health insurance exposed dialysis patients to three times more risk of anxiety (RR = 2.6, p = 0.04). Social security is an important relief especially in our context of low socio-economic level and especially since the costs of hemodialysis are not borne by the State.</p></sec><sec id="s4_4"><title>4.4. Factors Associated with Depression</title><p>A progression of chronic renal disease of less than 6 months was associated with three times more risk of developing depression (RR = 2.7, p = 0.04). It should be noted that similar studies, notably those of Niger [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref6">6</xref>] , Tunisia [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref5">5</xref>] and France [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref12">12</xref>] , did not find any change in psychiatric morbidity with regard to the duration of development of renal disease. In these series, the mean durations of progression of CRF was significantly higher than the present study, thus the patients would have had time to prepare psychologically for the possible reception of the status of chronic dialysis and also the presence in these studies of psychotherapeutic accompaniment. The shortness of the evolution of the disease due to late diagnosis and specialized care noted in this work could also be at the origin of this divergence. The loss of employment was associated with more depression in this study although not significant (p = 0.06). The finding was the same for Njah M. et al. in Tunisia in 2001 [<xref ref-type="bibr" rid="scirp.76930-ref5">5</xref>] . Indeed, in the Tunisian series, the maintenance of the profession had even proved to be a protective factor with regard to depression. The fact that this event was not significant in this study would be due to the small sample size.</p></sec></sec><sec id="s5"><title>5. Conclusion</title><p>This work shows that anxiety and depressive disorders exist in patients in chronic hemodialysis in Lome, and that they affect more women, traders or retailers and individuals lacking social security. Depression more than anxiety is mainly due to a late diagnosis of chronic renal disease and the consequence is the early setting under iterative renal urea. In this context, the management of the patient in hemodialysis is multidisciplinary. Collaboration between psychiatrists, psychologists and somaticians (others doctors dealing with the psychic) may occur at different times during dialysis, in order to overcome the difficulties that may arise during treatment. Others non-significant factors, such as the inadequate hemodialysis center and the relatively high cost of dialysis sessions increase anxiety-depressive morbidity of patients. They can be a source of problems for both patient and healthcare team.</p></sec><sec id="s6"><title>Conflict of Interest</title><p>None.</p></sec><sec id="s7"><title>Cite this paper</title><p>Soedje, K.M.A., Sabi, K.A., Amekoudi, E.Y.M., Kota-Ma- mah, K.B., Noto-Kadou-Kaza, B., Azorbly, B.K., Gbetogbe, J.M. and Dassa, K.S. (2017) Anxio-Depressive Morbidity in Chronic Hemodialysis at the CHU SO of Lome (Togo). Open Journal of Nephrology, 7, 25- 37. https://doi.org/10.4236/ojneph.2017.72004</p></sec><sec id="s8"><title>Notes of Translator</title><p>ICD: International Classification of Diseases</p><p>CRF: Chronic Renal Failure</p><disp-formula id="scirp.76930-formula13"><graphic  xlink:href="http://html.scirp.org/file/1-2070193x2.png"  xlink:type="simple"/></disp-formula><p>Submit or recommend next manuscript to SCIRP and we will provide best service for you:</p><p>Accepting pre-submission inquiries through Email, Facebook, LinkedIn, Twitter, etc.</p><p>A wide selection of journals (inclusive of 9 subjects, more than 200 journals)</p><p>Providing 24-hour high-quality service</p><p>User-friendly online submission system</p><p>Fair and swift peer-review system</p><p>Efficient typesetting and proofreading procedure</p><p>Display of the result of downloads and visits, as well as the number of cited articles</p><p>Maximum dissemination of your research work</p><p>Submit your manuscript at: http://papersubmission.scirp.org/</p><p>Or contact ojneph@scirp.org</p></sec></body><back><ref-list><title>References</title><ref id="scirp.76930-ref1"><label>1</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Untas, A., Aguirrezabal, M., Chauveau, P., Leguen, E., Combe, C. and Rascle, N. (2009) Anxiety and Depression in Hemodialysis: Validation of the Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS). Nephrology and Therapeutics, 5, 193-200.&lt;br /&gt; 
https://doi.org/10.1016/j.nephro.2009.01.007</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref2"><label>2</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Country Comparison: Literacy Rate. (2015)  
http://www.indexmundi.com/g/r.aspx?v=39&amp;l=en</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref3"><label>3</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Egloff, B. and Schmukle, S. (2004) Gender Differences in Implicit and Explicit Anxiety Measures. Personality and Individual Differences, 36, 1807-1816. &lt;br /&gt; 
https://doi.org/10.1016/j.paid.2003.07.002</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref4"><label>4</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Brour, S., Bahri, N. and Boussetta, A. (1991) Professional Disability and Psychiatry. Tunis Med, 69, 45-49.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref5"><label>5</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Chanoit, P. and Nasr, M. (1991) Epidemiology and the Prevention of Mental Illness. Medico-Psychological Annals, 145-149.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref6"><label>6</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Kovess, V. (1996) Epidemiology and Mental Health. Editions Médecine-Sciences, Flammarion, Paris.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref7"><label>7</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">http://www.has-sante.fr/portail/upload/docs/application/pdf/2014-11/outil_echelle_had.pdf</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref8"><label>8</label><mixed-citation publication-type="journal" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Faelli</surname><given-names> S. </given-names></name>,<etal>et al</etal>. (<year>1979</year>)<article-title>Psychological Problems of Dialysed Patients</article-title><source> Acta Psychiatrica Belgica</source><volume> 79</volume>,<fpage> 535</fpage>-<lpage>536</lpage>.<pub-id pub-id-type="doi"></pub-id></mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref9"><label>9</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Villeneuve, A., Cazejust, T. and Kammer, F. (1980) Depressive Affects in Organic Diseases. Medical Review, 2, 90-102.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref10"><label>10</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Olie, J., Poirier, M. and Loo, H. (1995) Depressive Illnesses. Edition Medicine-Sciences. Flammarion, Paris.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref11"><label>11</label><mixed-citation publication-type="journal" xlink:type="simple"><name name-style="western"><surname>Consoli</surname><given-names> S. </given-names></name>,<etal>et al</etal>. (<year>1990</year>)<article-title>Psychiatric Disorders of Chronic Renal Failure</article-title><source> Practical Review</source><volume> 40</volume>,<fpage> 640</fpage>-<lpage>643</lpage>.<pub-id pub-id-type="doi"></pub-id></mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref12"><label>12</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Maiga, D., Ide, A., Larabou, H., Seyni, H. and Sidikou, A. (2013) Depression and Anxiety in Patients with Chronic Hemodialysis at the Lamordé National Hospital (Niger): Prevalence and Time of Life during Hemodialysis. Perspective Psy, 52, 365-369.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref13"><label>13</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Njah, M., Nasr, M. and Ben Dhia, N. (2001) Anxio-Depressive Morbidity in Hemodialysis Patients. Nephrology, 22, 353-357.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref14"><label>14</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Seica, A., Segall, L., Verzan, C., Vaduva, N., Madincea, M., Rusoiu, S., et al. (2009) Factors Affecting the Quality of Life of Haemodialysis Patients from Romania: A Multicentric Study. Nephrology Dialysis Transplantation, 24, 626-629. 
https://doi.org/10.1093/ndt/gfn506</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref15"><label>15</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Cissé, M., Ka, E., Gueye, A., Tall, M., Niang, A. and Diouf, B. (2012) Quality of Life for Hemodialysis Patients in Dakar Tropical Environment. Medicine and Tropical Health, 165, 198-202.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref16"><label>16</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Ndiaye-Ndongo, N., Samba, O., Sylla, A., Thiam, M. and Diouf, B. (2015) Depression in Chronic Hemodialysis. Med Afr Noir, 62, 603-608.</mixed-citation></ref><ref id="scirp.76930-ref17"><label>17</label><mixed-citation publication-type="other" xlink:type="simple">Canadian Medical Association (Ed). General Public, Diseases—Chronic Renal Failure.</mixed-citation></ref></ref-list></back></article>